Môi khô có thể liên quan tới thiếu vitamin B2 và các vitamin nhóm B khác, thiếu sắt hoặc thiếu kẽm, nhất là khi đi kèm nứt ở hai khóe miệng, lưỡi đỏ rát hay mệt mỏi, xanh xao. Ngược lại, uống quá nhiều vitamin A cũng làm môi khô nứt.
Nhưng ở người ăn uống bình thường, thời tiết khô, thói quen liếm môi, nắng và son gây kích ứng mới là nguyên nhân hay gặp. Đừng tự mua vitamin liều cao về uống. Nếu môi không lành sau hai đến ba tuần chăm sóc đúng cách, hoặc bạn có thêm dấu hiệu thiếu chất, hãy đi khám để bác sĩ quyết định có cần xét nghiệm không.
Những chất có liên quan tới môi khô
Câu hỏi môi khô thiếu chất gì có vài câu trả lời, mỗi chất để lại dấu hiệu hơi khác nhau.
Vitamin B2 (riboflavin) là chất hay được nhắc tới nhất. Thiếu B2 gây viêm môi, môi đỏ, nứt nẻ, nứt và đóng vảy ở khóe miệng, lưỡi đỏ tím và đau. Thiếu B2 hiếm khi đi một mình mà thường kèm thiếu các vitamin nhóm B khác.
Các vitamin nhóm B còn lại như B3 (niacin), B6, B9 (folate) và B12 khi thiếu cũng có thể gây viêm khóe miệng, lưỡi đỏ nhẵn và rát. Thiếu B12 và folate còn gây thiếu máu, làm người mệt và xanh xao.
Thiếu sắt là nguyên nhân thường gặp của nứt khóe miệng tái phát, hay đi kèm mệt mỏi, da niêm nhợt, móng giòn, rụng tóc. Thiếu kẽm làm da và niêm mạc chậm lành, có thể gây viêm da quanh miệng và khô nứt môi.
Phía ngược lại, thừa vitamin A, thường do uống viên bổ sung liều cao kéo dài hoặc dùng thuốc dẫn xuất vitamin A như thuốc trị mụn, gây khô da, môi khô nứt và bong tróc.
Dấu hiệu gợi ý môi khô do thiếu chất
Môi khô đơn thuần, không có gì đi kèm, ít khi là do thiếu chất. Hãy để ý những dấu hiệu sau:

- nứt, đỏ, đóng vảy ở hai khóe miệng, tái đi tái lại;
- lưỡi đỏ, nhẵn, rát khi ăn đồ cay nóng;
- mệt mỏi kéo dài, xanh xao, hụt hơi khi leo cầu thang;
- rụng tóc nhiều, móng giòn dễ gãy;
- tê bì tay chân, khó tập trung.
Có hai ba dấu hiệu cùng lúc thì nên đi khám, đừng tự đoán chất nào rồi mua về uống.
Ai dễ thiếu những chất này
Người ăn uống kém hoặc ăn kiêng khắt khe trong thời gian dài, người ăn chay thuần không dùng sữa, trứng (dễ thiếu B12), người uống rượu nhiều, người có bệnh tiêu hóa làm giảm hấp thu như viêm ruột, bệnh celiac, hay người từng phẫu thuật dạ dày, ruột là những nhóm dễ thiếu vitamin nhóm B, sắt hoặc kẽm.
Phụ nữ mang thai, phụ nữ có kinh nguyệt nhiều dễ thiếu sắt. Người lớn tuổi hấp thu B12 kém hơn. Trẻ biếng ăn kéo dài cũng có thể thiếu chất, nhưng trẻ hay liếm môi thì nguyên nhân đơn giản hơn nhiều.
Nguyên nhân hay gặp hơn thiếu chất
Môi không có tuyến dầu nên khô rất nhanh khi gặp trời hanh, gió, phòng máy lạnh hoặc khi ngủ há miệng. Liếm môi làm môi khô thêm vì nước bọt bay hơi kéo theo độ ẩm. Son, kem đánh răng, nước súc miệng có hương liệu, bạc hà có thể gây kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc. Nắng làm môi khô và sạm.
Thuốc trị mụn nhóm retinoid uống rất hay gây khô môi; đây là tác dụng của thuốc chứ không phải thiếu chất, và cần trao đổi với bác sĩ kê đơn.
Nứt khóe miệng cũng không phải lúc nào cũng do thiếu chất. Nước bọt đọng ở khóe miệng, răng giả không khít, nhiễm nấm hoặc vi khuẩn là những nguyên nhân hay gặp, cần được khám để điều trị đúng.
Uống đủ nước giúp cơ thể không thiếu nước, nhưng uống nhiều nước không làm môi đang nứt lành lại nếu bạn vẫn liếm môi hay ngồi phòng khô cả ngày.
Ăn uống thế nào cho đủ chất
Ăn đa dạng thường là đủ những chất kể trên. Sữa, sữa chua, trứng, thịt nạc, gan và rau lá xanh đậm có nhiều vitamin B2. Thịt đỏ, gan, hải sản, đậu đỗ cho sắt và kẽm; ăn kèm rau quả giàu vitamin C giúp hấp thu sắt từ thực vật tốt hơn. Ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt bổ sung thêm vitamin nhóm B.

Người ăn chay thuần cần một nguồn B12 đáng tin, và nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về cách bổ sung. Collagen và các sản phẩm uống làm đẹp da chưa có bằng chứng rõ ràng giúp môi bớt khô, và không thay được việc chăm môi tại chỗ.
Có nên tự uống vitamin không
Không nên tự uống vitamin liều cao chỉ vì môi khô. Tự đoán thì khó biết mình thiếu chất nào, mà uống sai chất thì không giúp gì. Một số chất còn có hại khi dùng thừa: thừa vitamin A gây khô nứt môi, đau đầu, hại gan; thừa sắt gây táo bón, đau bụng và có thể tích tụ gây hại ở người có bệnh lý về chuyển hóa sắt.
Nếu bác sĩ nghi thiếu chất, họ có thể cho xét nghiệm máu như công thức máu, sắt và ferritin, vitamin B12, folate rồi mới quyết định bổ sung gì và trong bao lâu.
Khi nào nên đi khám
Môi khô do thời tiết hay thói quen thường đỡ rõ sau khoảng hai đến ba tuần dưỡng đúng cách. Nên đi khám da liễu hoặc nội khoa khi:
- môi vẫn khô nứt sau thời gian đó dù đã chăm kỹ;
- nứt khóe miệng tái đi tái lại;
- môi khô đi kèm lưỡi đỏ rát, mệt mỏi, xanh xao, tê bì tay chân hoặc sụt cân;
- môi sưng, chảy dịch, có mảng trắng hay vết loét lâu lành;
- bạn đang dùng thuốc trị mụn, vitamin liều cao hay thuốc mới và môi khô nặng lên.
