Ăn uống & nghỉ ngơi

Nguyên tắc đĩa ăn cân bằng và cách áp dụng vào mâm cơm Việt để giữ dáng

Cập nhật Đăng 6 phút đọcTác giả: Kiểm duyệt: Trần Phương Linh

Trả lời nhanh

Với mâm cơm chung, mỗi người dùng một đĩa hoặc bát to riêng và gắp theo tỉ lệ: một nửa là rau, một phần tư là món đạm như cá, thịt, trứng, đậu phụ, một phần tư là cơm, nếu được thì trộn gạo lứt hoặc ăn kèm khoai, ngô. Ăn rau trước, chấm mắm vừa phải, uống nước lọc thay nước ngọt; không cần đếm calo.

Chuẩn bị đĩa ăn cân bằng với rau, cơm gạo lứt và cá tại nhà

Tóm tắt nhanh

  • Đĩa ăn cân bằng: nửa rau và trái cây, một phần tư đạm, một phần tư tinh bột nguyên hạt.
  • Ăn mâm chung thì dùng đĩa riêng, gắp rau trước và giữ một bát cơm vừa.
  • Không cần bỏ cơm trắng; có thể trộn dần gạo lứt, thêm khoai, ngô.
  • Người lớn nên ăn dưới 5 g muối mỗi ngày; đường tự do dưới 10% năng lượng.
  • Người có bệnh nền, mang thai, cho con bú cần bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh riêng.
Trong bài viết
  1. Đĩa ăn cân bằng chia thế nào
  2. Chuyển từ đĩa riêng sang mâm cơm chung
  3. Muối, nước chấm, đường và dầu mỡ
  4. Thực đơn mẫu một ngày
  5. Khi ăn cơm hộp hoặc ăn ngoài
  6. Đĩa ăn cân bằng giúp giữ dáng tới đâu
  7. Những lỗi hay gặp khi mới áp dụng
  8. Ai cần điều chỉnh riêng

Với mâm cơm chung, cách dễ nhất là mỗi người có một đĩa hoặc một bát to riêng và gắp vào đó theo tỉ lệ: một nửa là rau, một phần tư là món đạm (cá, thịt, trứng, đậu phụ), một phần tư là cơm, nếu được thì trộn thêm gạo lứt hoặc ăn kèm khoai, ngô. Trái cây ăn sau bữa hoặc giữa buổi.

Ăn rau trước, chấm nước mắm vừa phải, uống nước lọc hay trà không đường thay cho nước ngọt. Bạn không phải đếm calo; nhìn tỉ lệ trên đĩa là đủ để biết bữa đó đã cân hay chưa.

Đĩa ăn cân bằng chia thế nào

Đĩa ăn cân bằng là một cách hình dung bữa ăn bằng một chiếc đĩa chia phần. Một nửa đĩa là rau và trái cây, trong đó rau nhiều hơn trái cây. Một phần tư là ngũ cốc, ưu tiên loại nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám. Một phần tư còn lại là đạm lành mạnh: cá, thịt gia cầm, các loại đậu, hạt, trứng, hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn như xúc xích, giăm bông.

Đi kèm đĩa là dầu thực vật dùng vừa phải và đồ uống là nước, trà hoặc cà phê ít hoặc không đường. Nguyên tắc chiếc đĩa ăn cân bằng hữu ích vì nó dồn phần lớn thể tích bữa ăn vào rau, thứ cho nhiều chất xơ và ít năng lượng, nên bạn no mà không ăn thừa.

Chuyển từ đĩa riêng sang mâm cơm chung

Mô hình đĩa được vẽ cho bữa ăn phương Tây, mỗi người một đĩa. Bữa cơm Việt thì gắp từ mâm chung, nên rất khó biết mình đã ăn bao nhiêu rau, bao nhiêu thịt. Cách chuyển đổi đơn giản là:

  1. Dùng một đĩa hoặc bát to riêng cho thức ăn, bên cạnh bát cơm.
  2. Gắp rau vào trước, cho đầy khoảng một nửa đĩa.
  3. Gắp món đạm vừa khoảng một phần tư đĩa, cỡ lòng bàn tay.
  4. Ăn một bát cơm vừa, thay vì hai ba bát. Nếu nhà quen cơm trắng, trộn dần gạo lứt hoặc thêm khoai lang, ngô vài bữa mỗi tuần.
  5. Ăn rau trước rồi mới tới đạm và cơm.

Muốn làm được thế, mâm cơm phải có đủ rau: ít nhất một món rau luộc hoặc xào và một bát canh rau. Nhiều nhà thường có ba món mặn một món rau; đảo lại thành hai món rau một hai món mặn là bước sửa lớn nhất.

Bạn không cần bỏ cơm trắng. Cơm vẫn là nguồn tinh bột chính của bữa ăn Việt, vấn đề chỉ nằm ở lượng và việc thiếu rau đi kèm.

Muối, nước chấm, đường và dầu mỡ

Bữa cơm Việt dễ thừa muối vì nước mắm, nước chấm, dưa cà muối và món kho mặn. Người trưởng thành nên ăn dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả muối có sẵn trong nước mắm và gia vị. Pha nước chấm loãng hơn, chấm ít, và nêm nhạt dần là những cách dễ áp dụng.

Đĩa ăn cân bằng với nửa đĩa rau, một phần tư cơm gạo lứt và một phần tư cá
Một đĩa ăn cân bằng: nửa đĩa rau, một phần tư tinh bột, một phần tư chất đạm.

Đường tự do (đường thêm vào món ăn, đồ uống, cộng với đường trong mật ong, nước ép) nên dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày. Trà sữa, nước ngọt là chỗ đường tự do dồn vào nhiều nhất trong ngày của nhiều người. Dầu mỡ dùng vừa phải, ưu tiên luộc, hấp, kho, nấu canh thay cho chiên ngập dầu.

Thực đơn mẫu một ngày

Một ngày ăn theo đĩa cân bằng của người làm văn phòng có thể trông như sau:

  • Sáng: bát phở hoặc bún ít bánh, nhiều rau thơm, rau sống; hoặc bánh mì trứng kèm dưa leo, cà chua.
  • Trưa: một bát cơm có trộn gạo lứt, cá kho, đĩa rau muống luộc lớn, bát canh bí.
  • Chiều: một quả chuối hoặc ổi, hoặc hộp sữa chua không đường.
  • Tối: đậu phụ sốt cà chua, thịt gà luộc vừa phải, cải xào ít dầu, canh rau ngót, nửa đến một bát cơm.

Thực đơn này không có món nào lạ; khác biệt nằm ở lượng rau tăng lên và lượng cơm, đồ chiên giảm xuống.

Khi ăn cơm hộp hoặc ăn ngoài

Cơm hộp văn phòng thường nhiều cơm, nhiều đồ chiên và ít rau. Bạn có thể xin thêm rau hoặc mua thêm một phần rau luộc, bớt nửa phần cơm, chọn món kho, luộc, hấp, nướng thay cho chiên, và xin nước sốt để riêng. Ăn bún, phở thì gọi ít bánh, thêm rau và không húp hết nước dùng nếu nước quá mặn.

Bữa cơm gia đình Việt áp dụng đĩa ăn cân bằng với rau, cá và canh
Mâm cơm gia đình dễ dàng điều chỉnh thành đĩa ăn cân bằng cho từng người.

Đĩa ăn cân bằng giúp giữ dáng tới đâu

Đĩa ăn cân bằng giúp giữ dáng chủ yếu vì nó làm bạn no lâu với ít năng lượng hơn: nhiều rau và đạm, ít đồ chiên, ít đồ uống ngọt. Khi kết hợp với vận động đều, nhiều người thấy vòng eo gọn dần sau vài tuần đến vài tháng, và quan trọng hơn là giữ được, vì cách ăn này không bắt bạn nhịn đói hay kiêng hẳn món nào.

Những lỗi hay gặp khi mới áp dụng

Lỗi phổ biến nhất là coi rau xào ngập dầu, rau trộn nhiều sốt béo là đã đủ rau. Lỗi thứ hai là dùng đĩa quá to, nên dù đúng tỉ lệ vẫn ăn quá nhiều. Nhiều người ăn đúng đĩa nhưng vẫn uống trà sữa, nước ngọt mỗi ngày, hoặc ngược lại bỏ hẳn tinh bột rồi đói, mệt và ăn vặt bù. Trái cây cũng không nên thay hết phần rau, vì trái cây ngọt mang nhiều đường hơn.

Ai cần điều chỉnh riêng

Đĩa ăn cân bằng là khung chung cho người khỏe mạnh. Người có tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh thận, bệnh tim mạch hay gout cần bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh lượng tinh bột, đạm, muối cho phù hợp. Phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng có nhu cầu riêng.

Nếu bạn sụt cân hoặc tăng cân nhanh không rõ lý do, ăn không ngon kéo dài, hoặc thấy mình nhịn ăn kéo dài, ăn vô độ rồi gây nôn, hãy đi khám. Mệt mỏi kéo dài, da xanh, rụng tóc nhiều mà nghi thiếu chất thì nên đi khám để biết thiếu gì, thay vì tự mua thực phẩm chức năng theo quảng cáo.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu?

  • Có tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh thận, bệnh tim mạch hoặc gout: cần bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh riêng.
  • Đang mang thai, cho con bú, hoặc lên chế độ ăn cho trẻ nhỏ, người cao tuổi.
  • Sụt cân hoặc tăng cân nhanh không rõ lý do, ăn không ngon kéo dài.
  • Có dấu hiệu rối loạn ăn uống: nhịn ăn kéo dài, ăn vô độ rồi gây nôn.
  • Mệt mỏi kéo dài, da xanh, rụng tóc nhiều nghi thiếu chất: đi khám thay vì tự mua thực phẩm chức năng.

Câu hỏi thường gặp

  1. Ăn theo đĩa cân bằng có phải bỏ cơm trắng không?

    Không cần. Cơm vẫn là nguồn tinh bột chính của bữa ăn Việt; chỉ cần giữ khoảng một phần tư đĩa và có thể trộn dần gạo lứt hoặc thêm khoai, ngô.

  2. Trái cây có tính vào phần rau không?

    Có, nửa đĩa là rau và trái cây, nhưng rau nên nhiều hơn. Trái cây ngọt mang nhiều đường hơn nên không nên thay hết phần rau.

  3. Mỗi ngày nên ăn bao nhiêu muối và đường?

    Người trưởng thành nên ăn dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả muối trong nước mắm và gia vị. Đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày.

  4. Đĩa ăn cân bằng có giúp giảm cân không?

    Nó giúp no lâu với ít năng lượng hơn nhờ nhiều rau, đạm và ít đồ chiên, đồ uống ngọt. Kết hợp với vận động đều, nhiều người thấy vòng eo gọn dần sau vài tuần đến vài tháng.

Nguồn tham khảo

  1. Healthy Eating Plate – Harvard T.H. Chan School of Public Health (The Nutrition Source)
  2. Healthy diet (fact sheet) – World Health Organization
  3. Lợi ích bất ngờ từ phương pháp 'Đĩa ăn lành mạnh' – Tuổi Trẻ (ý kiến Bác sĩ dinh dưỡng Nguyễn Thị Thảo, Bệnh viện Bạch Mai)
  4. Ăn theo thứ tự: Chất xơ - đạm - tinh bột có thật sự tốt? – Thanh Niên (ý kiến BSCK1 Trương Lê Luy Na, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM)

Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Chuyên viên nội dung mảng làm đẹp

Chuyên viên nội dung mảng làm đẹp tại biquyetlamdep.com, phụ trách các chuyên mục Da đẹp, Dáng đẹp, Gương mặt đẹp và Miệng đẹp.

Xem các bài viết →

Thuộc chủ đề: Ăn uống & nghỉ ngơi

Chia sẻ bài viết

Mục lụcChia sẻ