Nền tảng chăm sóc da

10 sai lầm khi chăm sóc da khiến da xấu đi và cách sửa

Cập nhật Đăng 12 phút đọcTác giả: Kiểm duyệt: Trần Phương Linh

Trả lời nhanh

Sai lầm khi chăm sóc da phổ biến nhất là chăm quá tay: rửa mặt nhiều lần, chà mạnh, tẩy da chết dày, chồng nhiều hoạt chất và đổi sản phẩm liên tục. Kèm theo đó là ngủ không tẩy trang, nặn mụn, bỏ kem chống nắng và tự bôi kem trộn chứa corticoid. Cách sửa: làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm, chống nắng đủ lượng, thêm từng sản phẩm một.

Tránh sai lầm khi chăm sóc da bằng thói quen làm sạch nhẹ nhàng

Tóm tắt nhanh

  • Rửa mặt 2 lần mỗi ngày và sau khi ra nhiều mồ hôi là đủ; rửa nhiều hơn dễ làm da kích ứng.
  • Da mặt chỉ nên tẩy tế bào chết khoảng 1–2 lần mỗi tuần, không dùng cùng lúc tẩy hạt và tẩy acid.
  • Thử sản phẩm mới trên vùng da nhỏ 7–10 ngày và dùng sản phẩm trị mụn 6–8 tuần trước khi kết luận.
  • Kem chống nắng cần thoa đủ lượng mỗi ngày, cả ngày râm, và thoa lại sau khoảng 2 giờ ở ngoài trời.
  • Không tự bôi kem trộn hay thuốc chứa corticoid; dùng kéo dài có thể làm mỏng da và bệnh nặng hơn.
Trong bài viết
  1. Vì sao sai lầm khi chăm sóc da khiến da xấu đi dù chăm kỹ?
  2. 1. Rửa mặt quá nhiều lần trong ngày
  3. 2. Chà xát mạnh và tẩy da chết quá tay
  4. 3. Đi ngủ mà không tẩy trang
  5. 4. Nặn mụn và thường xuyên chạm tay lên mặt
  6. 5. Bỏ dưỡng ẩm vì nghĩ da dầu không cần
  7. 6. Bỏ kem chống nắng hoặc thoa quá ít
  8. 7. Chồng quá nhiều sản phẩm và hoạt chất cùng lúc
  9. 8. Đổi sản phẩm liên tục và không thử trước khi dùng
  10. 9. Làm theo trend làm đẹp trên mạng xã hội
  11. 10. Tự bôi kem trộn, thuốc bôi chứa corticoid
  12. Tránh sai lầm khi chăm sóc da: chọn thứ tự sửa thế nào?

Sai lầm khi chăm sóc da thường không đến từ việc lười, mà từ việc chăm quá tay: rửa mặt nhiều lần, chà mạnh, chồng nhiều hoạt chất, đổi sản phẩm liên tục. Bài viết tổng hợp 10 sai lầm khi chăm sóc da hay gặp nhất, dựa trên khuyến cáo của Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD), Cleveland Clinic và bác sĩ Bệnh viện Da liễu TP.HCM, kèm cách sửa cụ thể cho khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam.

Nguyên tắc chung khá đơn giản: làn da khỏe cần được làm sạch dịu nhẹ, giữ ẩm, chống nắng và để yên đủ lâu cho sản phẩm phát huy. Phần lớn sai lầm khi chăm sóc da dưới đây đều phá vỡ một trong bốn điều đó.

Rửa mặt quá mạnh là sai lầm khi chăm sóc da thường gặp
Rửa mặt nhẹ tay bằng đầu ngón tay thay vì chà xát.

Vì sao sai lầm khi chăm sóc da khiến da xấu đi dù chăm kỹ?

Lớp ngoài cùng của da hoạt động như một bức tường giữ nước và ngăn chất kích ứng. Khi bức tường này bị bào mòn bởi xà phòng mạnh, hạt chà hay acid dùng dày, da dễ khô căng, đỏ rát và nổi mụn hơn. Nhiều sai lầm khi chăm sóc da vì vậy xuất phát từ ý tốt nhưng làm hỏng chính lớp bảo vệ này. Bạn có thể đọc kỹ hơn cơ chế trong bài hàng rào bảo vệ da là gì và cách giữ cho nó khỏe.

Bảng dưới đây tóm tắt 10 sai lầm khi chăm sóc da trong bài, lý do gây hại và cách sửa nhanh.

Sai lầm Vì sao hại da Cách sửa
1. Rửa mặt quá nhiều lần Mất dầu tự nhiên, da khô và dễ kích ứng[1][2] Rửa 2 lần mỗi ngày và sau khi ra nhiều mồ hôi
2. Chà mạnh, tẩy da chết quá tay Gây đỏ, rát, nứt da[5] Tẩy 1–2 lần mỗi tuần, chọn một kiểu tẩy
3. Ngủ không tẩy trang Bít lỗ chân lông, dễ nổi mụn[1] Tẩy trang mỗi tối, kể cả khi mệt
4. Nặn mụn, sờ tay lên mặt Viêm sâu hơn, dễ để lại sẹo[1] Để tay xa mặt, mụn sâu thì đi khám
5. Bỏ dưỡng ẩm vì da dầu Da khô do thuốc trị mụn, dễ kích ứng[1] Kem dưỡng mỏng nhẹ, không gây bít tắc
6. Bỏ hoặc thoa quá ít kem chống nắng Da vẫn nhận tia UV, sạm và lão hóa sớm[3] Thoa đủ lượng mỗi ngày, thoa lại sau 2 giờ
7. Chồng quá nhiều sản phẩm Tăng nguy cơ kích ứng[8] Giữ quy trình tối giản
8. Đổi sản phẩm liên tục, không thử trước Không biết cái gì hiệu quả, cái gì gây dị ứng[1][4] Thử 7–10 ngày, dùng đủ 6–8 tuần
9. Làm theo trend mạng xã hội Nhiễm trùng, viêm da, thâm[7] Hỏi bác sĩ trước khi thử mẹo lạ
10. Tự bôi kem trộn, thuốc chứa corticoid Da mỏng, lệ thuộc thuốc, bệnh nặng hơn[6] Chỉ dùng thuốc khi bác sĩ kê

1. Rửa mặt quá nhiều lần trong ngày

Rửa mặt nhiều lần là sai lầm khi chăm sóc da rất phổ biến ở người da dầu và người sống trong thời tiết nóng ẩm. AAD khuyên rửa mặt hai lần mỗi ngày, buổi sáng và trước khi ngủ, cộng thêm một lần sau khi ra nhiều mồ hôi[1][2]. Rửa liên tục trong ngày có thể làm da kích ứng và nổi mụn nhiều hơn[1].

Hợp với ai cần lưu ý: người làm việc ngoài trời, đội mũ bảo hiểm lâu. Mồ hôi dưới mũ hay nón có thể gây kích ứng, nên rửa sớm sau khi về nhà[2].

Cách sửa: dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không chứa cồn, làm ướt mặt bằng nước ấm (không nóng), thoa bằng đầu ngón tay rồi thấm khô bằng khăn mềm[2]. Giữa ngày nếu thấy bóng dầu, giấy thấm dầu là lựa chọn nhẹ nhàng hơn rửa lại cả mặt.

2. Chà xát mạnh và tẩy da chết quá tay

Sai lầm khi chăm sóc da thứ hai đi liền với sai lầm thứ nhất: làm sạch bằng lực tay.

Chà mạnh cho “thật sạch” là sai lầm khi chăm sóc da khiến da đỏ và rát. AAD khuyến cáo không chà mặt, vì chà xát làm da kích ứng; khăn mặt và bông tắm dạng lưới cũng có thể gây kích ứng[2]. Với da mụn, chà mạnh còn làm mụn nặng thêm[1].

Tẩy tế bào chết có ích nếu đúng liều. Theo Cleveland Clinic, da mặt chỉ nên tẩy khoảng một đến hai lần mỗi tuần; da nhạy cảm hoặc da khô cần ít hơn, và tẩy quá mức có thể gây đỏ, kích ứng hoặc nứt da[5]. Không nên dùng cùng lúc tẩy vật lý (hạt, cọ) và tẩy hóa học (acid), không dùng sản phẩm tẩy cho cơ thể lên mặt vì da mặt mỏng hơn[5].

Cách sửa: chọn một kiểu tẩy, bắt đầu một lần mỗi tuần, ngưng ngay khi da châm chích kéo dài. Không tẩy lên vùng da đang trầy xước hay có vết thương hở[5].

3. Đi ngủ mà không tẩy trang

Bỏ tẩy trang là sai lầm khi chăm sóc da hay gặp ở người đi làm về muộn.

Để nguyên lớp trang điểm qua đêm là sai lầm khi chăm sóc da dễ dẫn tới bít tắc lỗ chân lông. AAD xếp việc ngủ khi còn lớp trang điểm vào nhóm thói quen làm mụn nặng hơn và khuyên tẩy trang mỗi tối[1]. Ngày quá mệt, một miếng khăn tẩy trang không gây bít tắc lỗ chân lông vẫn tốt hơn bỏ qua hoàn toàn[1].

Ở Việt Nam, khói bụi xe cộ và lớp kem chống nắng dày cả ngày cũng cần được làm sạch kỹ vào buổi tối, kể cả khi bạn không trang điểm. Một lần tẩy trang nhẹ rồi rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ thường là đủ.

Tẩy trang trước khi ngủ để tránh bít tắc lỗ chân lông
Tẩy trang mỗi tối, kể cả những ngày chỉ thoa kem chống nắng.

4. Nặn mụn và thường xuyên chạm tay lên mặt

Nặn mụn là sai lầm khi chăm sóc da khó bỏ nhất. Theo AAD, nặn hoặc bóp mụn có thể đẩy chất bên trong vào sâu hơn, làm tăng viêm, đau và nguy cơ để lại sẹo[1]. Thói quen chống cằm, sờ mặt khi làm việc cũng có thể khiến mụn bùng lên.

Cách sửa: dùng thuốc hoặc sản phẩm trị mụn theo hướng dẫn thay vì nặn; khi tập thể dục, thấm mồ hôi nhẹ bằng khăn sạch thay vì lau mạnh[1]. Mụn sâu, đau hoặc để lại sẹo là lúc nên gặp bác sĩ da liễu[1]. Xem thêm cơ chế hình thành mụn trong bài hiểu về mụn trứng cá.

5. Bỏ dưỡng ẩm vì nghĩ da dầu không cần

Bỏ dưỡng ẩm là sai lầm khi chăm sóc da gặp nhiều ở người da dầu. Nhiều người da dầu, da mụn cố làm da “khô ráo” bằng nước hoa hồng chứa cồn hoặc bôi thuốc trị mụn tới khi mặt căng rít. AAD coi việc làm khô da là một thói quen làm mụn tệ hơn, khuyên tránh chất làm se và cồn, đồng thời dùng kem dưỡng dành cho da mụn hai lần mỗi ngày[1].

Cách sửa: chọn kem dưỡng dạng gel hoặc lotion mỏng, ghi “non-comedogenic” (không gây bít tắc lỗ chân lông)[1]. Nếu chưa rõ da mình thuộc loại nào, bài cách xác định loại da sẽ giúp chọn kết cấu phù hợp.

6. Bỏ kem chống nắng hoặc thoa quá ít

Bỏ kem chống nắng là sai lầm khi chăm sóc da làm mất tác dụng của gần như mọi bước còn lại, vì tia UV góp phần gây sạm, nám và lão hóa sớm. AAD cho biết nhiều người chỉ thoa khoảng 25–50% lượng khuyến nghị; với mặt, lượng cần dùng khoảng một thìa cà phê[3]. Tia UV vẫn xuyên qua mây, nên ngày râm cũng cần thoa[3].

Cách sửa: dùng kem phổ rộng, SPF 30 trở lên, chịu nước; thoa khoảng 15 phút trước khi ra ngoài và thoa lại mỗi 2 giờ hoặc sau khi bơi, ra nhiều mồ hôi[3]. Kem chống nắng đã quá hạn nên bỏ[3]. Kết hợp mũ rộng vành, áo chống nắng và bóng râm, vì không kem nào chặn hết tia UV[3]. Hướng dẫn lượng kem và thứ tự thoa có trong bài cách dùng kem chống nắng đúng.

Thoa đủ lượng kem chống nắng mỗi ngày tránh sai lầm khi chăm sóc da
Lượng kem cho mặt khoảng một thìa cà phê.

7. Chồng quá nhiều sản phẩm và hoạt chất cùng lúc

Chồng nhiều lớp là sai lầm khi chăm sóc da của người mới “nghiện skincare”. Quy trình mười bước với nhiều serum mạnh nghe có vẻ chăm chỉ, nhưng AAD lưu ý dùng quá nhiều sản phẩm có thể làm da kích ứng, nhất là khi dùng cùng lúc hơn một sản phẩm chống lão hóa[8]. Kích ứng kéo dài lại khiến dấu hiệu lão hóa lộ rõ hơn[8].

Cách sửa: thứ tự cơ bản theo AAD là làm sạch, thuốc hoặc sản phẩm đặc trị, kem dưỡng và kem chống nắng, rồi mới trang điểm[8]. Mỗi lần chỉ thêm một hoạt chất mới. Bài routine tối giản cho người mới gợi ý cách giữ quy trình ba bước mà vẫn đủ, tránh được sai lầm khi chăm sóc da do dùng thừa.

Quá nhiều lọ mỹ phẩm trên kệ dễ gây kích ứng da
Nhiều sản phẩm hơn không đồng nghĩa với da đẹp hơn.

8. Đổi sản phẩm liên tục và không thử trước khi dùng

Đổi sản phẩm mới mỗi tuần là sai lầm khi chăm sóc da khiến bạn không bao giờ biết sản phẩm nào thực sự hợp. AAD khuyên cho một sản phẩm trị mụn 6–8 tuần trước khi kết luận; để da sạch mụn hoàn toàn thường cần 3–4 tháng[1].

Trước khi thoa sản phẩm mới lên mặt, AAD gợi ý thử trên một vùng da nhỏ cỡ đồng xu ở mặt trong cánh tay hoặc khuỷu tay, ngày hai lần trong 7–10 ngày[4]. Nếu đỏ, ngứa hoặc sưng, rửa sạch và ngừng dùng; phản ứng nặng không đỡ thì đi khám[4]. Cần nhớ nhãn “dịu nhẹ” hay “tự nhiên” không bảo đảm không gây dị ứng.

9. Làm theo trend làm đẹp trên mạng xã hội

Làm theo video là sai lầm khi chăm sóc da mới nổi những năm gần đây, vì video ngắn khiến các mẹo lạ lan rất nhanh. Năm 2023, AAD cảnh báo năm xu hướng không an toàn, trong đó có tự lăn kim, tự tiêm chất làm đầy hay tự triệt lông bằng laser tại nhà, với nguy cơ nhiễm trùng và sai kỹ thuật[7]. Một bác sĩ trong thông cáo nhấn mạnh việc một thủ thuật được trình diễn trên mạng không chứng minh nó an toàn[7].

Các mẹo “tự nhiên” như chà ớt cay cho môi căng cũng có thể gây viêm da tiếp xúc và để lại vết thâm khó mờ[7]. AAD còn lưu ý trào lưu bỏ kem chống nắng không có cơ sở khoa học[7]. Cách sửa: trước khi thử một mẹo lạ, hãy tự hỏi ai đứng sau lời khuyên đó và hỏi bác sĩ da liễu nếu mẹo có can thiệp xuyên qua da.

10. Tự bôi kem trộn, thuốc bôi chứa corticoid

Đây là sai lầm khi chăm sóc da gây hậu quả nặng nhất ở Việt Nam. Theo BS CKII Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng khoa Khám bệnh Bệnh viện Da liễu TP.HCM, dùng corticoid kéo dài làm suy giảm miễn dịch tại chỗ trên da; người bệnh còn có thể bị mỏng da, teo da, rạn da, và ngưng đột ngột dễ khiến da bùng phát đỏ, rát, bong tróc[6].

Corticoid làm da đỡ ngứa, đỡ đỏ rất nhanh nên người dùng tưởng đã khỏi, trong khi nguyên nhân gốc như nấm vẫn còn và lan rộng hơn[6]. Cách sửa: cảnh giác với sản phẩm cho kết quả “quá nhanh”, không rõ nguồn gốc, đóng gói lại hoặc không ghi thành phần; không dùng lại đơn cũ hay thuốc của người khác; triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc lan rộng thì đi khám da liễu[6]. Với sai lầm khi chăm sóc da này, sửa càng sớm thì da phục hồi càng dễ.

Tránh sai lầm khi chăm sóc da: chọn thứ tự sửa thế nào?

Không cần sửa cùng lúc cả 10 sai lầm khi chăm sóc da. Nếu da đang đỏ rát, châm chích, hãy ưu tiên dừng những gì gây hại trước: ngưng tẩy da chết, bỏ bớt serum mạnh, ngưng sản phẩm không rõ nguồn gốc. Sau đó giữ ba bước nền gồm làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm và chống nắng trong vài tuần để da ổn định.

Phần lớn sai lầm khi chăm sóc da có thể sửa tại nhà. Khi da đã dịu, mới thêm từng sản phẩm đặc trị, mỗi lần một thứ, có thử trước và theo dõi đủ lâu. Ghi lại sản phẩm đang dùng và phản ứng của da để nhận ra sai lầm khi chăm sóc da của riêng mình; nhật ký này cũng giúp bạn và bác sĩ dễ tìm ra thủ phạm khi có vấn đề. Muốn hệ thống lại kiến thức cơ bản, xem chuyên mục nền tảng chăm sóc da.

Tham khảo nguồn gốc khuyến cáo tại danh sách thói quen làm mụn nặng hơn của AAD và hướng dẫn tẩy da chết của Cleveland Clinic.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu?

  • Da đỏ, rát, bong tróc kéo dài dù đã ngưng các sản phẩm mạnh và chỉ giữ dưỡng ẩm, chống nắng.
  • Mụn sâu, sưng đau, mụn để lại sẹo hoặc không cải thiện sau 6–8 tuần tự chăm sóc.
  • Da sưng, ngứa nhiều, nổi mẩn lan rộng sau khi dùng một sản phẩm mới.
  • Đã dùng kem trộn hoặc thuốc bôi không rõ thành phần và da bùng phát khi ngưng.
  • Vùng da bị nhiễm trùng, chảy dịch, sốt sau khi tự làm thủ thuật như lăn kim tại nhà.

Câu hỏi thường gặp

  1. Một ngày nên rửa mặt mấy lần?

    Thông thường hai lần, buổi sáng và trước khi ngủ, cộng thêm một lần sau khi ra nhiều mồ hôi. Rửa nhiều hơn dễ làm mất lớp dầu tự nhiên, khiến da khô và kích ứng.

  2. Da dầu có cần kem dưỡng ẩm không?

    Có. Da dầu vẫn có thể thiếu nước, nhất là khi đang dùng sản phẩm trị mụn làm khô da. Nên chọn kem dạng gel hoặc lotion mỏng, ghi không gây bít tắc lỗ chân lông.

  3. Bao lâu thì biết một sản phẩm có hợp với da?

    Với phản ứng dị ứng, thử trên vùng da nhỏ 7–10 ngày là đủ để nhận biết. Với hiệu quả trị mụn, thường cần dùng đều 6–8 tuần trước khi kết luận.

  4. Làm sao biết kem đang dùng có corticoid?

    Đọc bảng thành phần và tìm các tên như hydrocortisone, clobetasol, mometasone, hoặc hỏi dược sĩ, bác sĩ. Sản phẩm không ghi thành phần, không rõ nguồn gốc hoặc cho kết quả quá nhanh nên dừng dùng và đi khám.

  5. Đang bị kích ứng thì nên làm gì trước?

    Ngưng tẩy tế bào chết, serum mạnh và sản phẩm mới; chỉ giữ sữa rửa mặt dịu nhẹ, kem dưỡng ẩm và kem chống nắng. Nếu sau vài ngày không đỡ hoặc nặng hơn, nên đi khám da liễu.

Nguồn tham khảo

  1. 10 skin care habits that can worsen acne – American Academy of Dermatology
  2. Face washing 101 – American Academy of Dermatology
  3. 5 common sunscreen mistakes — and how to avoid them – American Academy of Dermatology
  4. How to test skin care products – American Academy of Dermatology
  5. How To Exfoliate the Right Way – Cleveland Clinic (ý kiến Ashlyn Yanke, LE, chuyên viên chăm sóc da)
  6. Hiểm họa khi tự ý lạm dụng thuốc, mỹ phẩm chứa corticoid – VTC News (ý kiến BS CKII Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu TP.HCM)
  7. Five unsafe skin care trends to avoid – American Academy of Dermatology (thông cáo báo chí, ý kiến các bác sĩ da liễu Sara Moghaddam, Oyetewa Oyerinde, Lindsey Zubritsky, Rajani Katta)
  8. Should I apply my skin care products in a certain order? – American Academy of Dermatology

Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Chuyên viên nội dung mảng làm đẹp

Chuyên viên nội dung mảng làm đẹp tại biquyetlamdep.com, phụ trách các chuyên mục Da đẹp, Dáng đẹp, Gương mặt đẹp và Miệng đẹp.

Xem các bài viết →

Thuộc chủ đề: Nền tảng chăm sóc da

Chia sẻ bài viết

Mục lụcChia sẻ

Bài viết liên quan