Gàu không do bẩn. Nó liên quan tới bã nhờn trên da đầu, một loại nấm men tên Malassezia sống tự nhiên trên da, và việc da đầu của bạn phản ứng với nấm men ấy mạnh hay nhẹ. Căng thẳng, trời lạnh, mũ bảo hiểm bí làm gàu nặng thêm.
Gội hằng ngày bằng dầu gội thường chỉ cuốn vảy đi chứ không tác động vào nấm men, nên hôm sau vảy lại có. Nước nóng và chất tẩy mạnh còn làm da đầu khô, ngứa hơn. Muốn đỡ, bạn cần gội bằng nước ấm, dùng dầu gội có hoạt chất trị gàu, thoa lên da đầu và để vài phút theo hướng dẫn trên chai rồi mới xả, dùng đều khoảng một tháng để biết loại đó có hợp với mình không.
Gàu do đâu
Da đầu của ai cũng thay lớp tế bào sừng ngoài cùng mỗi ngày, chỉ là quá trình ấy diễn ra từ từ nên không thấy. Ở người có gàu, lớp tế bào này bong nhanh và nhiều hơn, kết lại thành vảy trắng hoặc vàng nhạt đủ lớn để rơi trên vai áo.
Thủ phạm hay được nhắc nhất là Malassezia, nhóm nấm men sống bình thường trên da và ưa chỗ nhiều dầu như da đầu. Nó có mặt trên da đầu của rất nhiều người, kể cả người không có gàu. Khác biệt nằm ở da đầu: có người phản ứng với nấm men và bã nhờn bằng cách viêm nhẹ, ngứa và bong vảy, có người không sao. Đó là lý do hai người dùng chung một chai dầu gội mà một người hết gàu, người kia vẫn bị.
Có gàu không có nghĩa là bạn lười gội; gội thưa chỉ làm vảy tích lại và lộ rõ hơn. Gàu cũng không lây qua lược hay gối, dù vẫn không nên dùng chung đồ cá nhân khi chưa rõ da đầu bị gì, vì nấm da đầu là bệnh khác và lây được.
Vì sao gội mỗi ngày vẫn còn gàu
Thường là vì dầu gội bạn đang dùng chỉ làm sạch, còn thói quen gội lại làm da đầu khô và kích ứng thêm.

Dầu gội thông thường rửa trôi vảy và dầu, nhưng không có hoạt chất làm giảm nấm men hay làm chậm việc bong vảy. Gội xong da đầu sạch vài giờ, rồi vảy mới lại hình thành. Nếu bạn gội bằng nước thật nóng, cào bằng móng tay cho “đã ngứa”, da đầu bị khô và trầy, càng ngứa thì càng gãi.
Căng thẳng và trời lạnh cũng làm gàu nặng lên: nhiều người thấy gàu nhiều hơn vào mùa thi hay đợt gió mùa. Đội mũ bảo hiểm nhiều giờ khiến da đầu bí, đọng mồ hôi và dầu, nhất là khi lớp lót mũ lâu không giặt. Gel, sáp tạo kiểu để bám lâu trên da đầu cũng góp phần.
Nếu vảy và ngứa xuất hiện ngay sau khi bạn đổi dầu gội, nhuộm tóc hoặc dùng sản phẩm hoá chất mới, đó có thể là viêm da tiếp xúc chứ không phải gàu. Ngưng sản phẩm đó trước rồi theo dõi.
Cách gội đúng khi bị gàu
Gội đúng là để hoạt chất trị gàu nằm trên da đầu đủ lâu, chứ không phải gội nhiều lần hay gội thật mạnh.
- Làm ướt tóc bằng nước ấm, không dùng nước quá nóng.
- Lấy dầu gội trị gàu thoa thẳng lên da đầu, rẽ tóc từng phần nếu tóc dày.
- Xoa nhẹ bằng đầu ngón tay, không cào bằng móng.
- Để dầu gội trên da đầu vài phút theo hướng dẫn trên chai; có loại cần tới 5–10 phút.
- Xả thật sạch. Dầu xả chỉ thoa ở thân và ngọn tóc, tránh chân tóc nếu da đầu dễ đổ dầu.
- Thấm khô nhẹ, sấy khô da đầu trước khi đi ngủ.
Gội mấy lần một tuần tuỳ độ dầu của da đầu: da đầu dầu thường cần gội thường xuyên hơn, da đầu khô thì thưa hơn. Người tóc xoăn hoặc tóc khô nên thoa dầu gội trị gàu chủ yếu ở da đầu, vì các hoạt chất này có thể làm thân tóc khô ráp.
Mẹo xoa chanh hay giấm lên da đầu thì không nên dùng khi da đầu đang ngứa, trầy: axit có thể làm da kích ứng thêm, trong khi các hoạt chất trên nhãn dầu gội trị gàu đã có hướng dẫn dùng rõ ràng.
Chọn dầu gội trị gàu theo hoạt chất nào
Đừng chọn theo tên sản phẩm, hãy lật chai xem thành phần có một trong các hoạt chất sau:

- Kẽm pyrithione (zinc pyrithione): có trong nhiều dầu gội trị gàu, giảm nấm men trên da đầu.
- Ketoconazole: hoạt chất kháng nấm, nhắm vào Malassezia.
- Selenium sulfide: hay dùng khi bong vảy nhiều, cần làm đúng hướng dẫn trên nhãn.
- Acid salicylic: làm mềm và gỡ lớp vảy bám trên da đầu.
- Hắc ín than đá (coal tar): làm chậm tốc độ thay tế bào ở da đầu.
Dùng một loại đều đặn khoảng một tháng rồi mới kết luận. Nếu không đỡ, đổi sang loại có hoạt chất khác; có người phải thử vài loại mới tìm được loại hợp. Khi đã đỡ, nhiều người vẫn cần gội loại trị gàu xen kẽ với dầu gội thường để giữ da đầu ổn định, vì gàu dễ quay lại khi trời lạnh hoặc lúc căng thẳng.
Gàu và các vấn đề da đầu khác
Không phải vảy nào trên da đầu cũng là gàu, và đổi dầu gội mãi không giúp được nếu thực ra là bệnh khác. Gàu và các vấn đề da đầu khác thường phân biệt được qua hình dạng vảy và vị trí:
- Gàu thông thường: vảy nhỏ trắng hoặc vàng nhạt, ngứa nhẹ, da đầu không đỏ nhiều.
- Da đầu khô: vảy nhỏ, mịn, khô, da đầu căng, hay gặp mùa lạnh hoặc khi ngồi máy lạnh lâu.
- Viêm da tiết bã: vảy dày, nhờn, màu vàng, da đỏ, có thể lan ra chân mày, cánh mũi, sau tai.
- Vảy nến da đầu: mảng dày, ranh giới rõ, vảy màu bạc, có thể vượt ra khỏi chân tóc.
- Nấm da đầu: mảng rụng tóc kèm vảy, có khi có mủ, hay gặp ở trẻ em và có thể lây.
Gàu và viêm da tiết bã thường được xem là hai mức của cùng một vấn đề, dạng nhẹ chỉ nằm ở da đầu. Vảy càng dày, đỏ và lan ra mặt thì càng nên để bác sĩ xem.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu
Phần lớn gàu tự chăm ở nhà được. Bạn nên đi khám khi đã dùng dầu gội trị gàu khoảng một tháng mà không đỡ, khi ngứa nhiều, da đầu đỏ hoặc sưng, hay khi thấy mảng bong vảy ở chỗ khác trên cơ thể.
Vảy kèm tóc rụng thành từng mảng, nhất là ở trẻ nhỏ, cần đi khám sớm vì có thể là nấm da đầu. Ngứa, bong vảy sau khi nhuộm tóc mà kèm sưng mặt, sưng mí mắt thì cần được khám ngay. Bác sĩ sẽ phân biệt gàu với viêm da tiết bã, vảy nến, chàm hay nấm, và kê thuốc mạnh hơn nếu cần.
