Răng ố vàng có hai nhóm nguyên nhân. Nhóm thứ nhất là vết bám trên bề mặt men từ cà phê, trà, thuốc lá, mảng bám và cao răng; vết này thường đậm ở viền nướu và kẽ răng, và đỡ nhiều khi lấy cao răng, đánh bóng hoặc tẩy trắng. Nhóm thứ hai là đổi màu từ bên trong răng, do tuổi làm men mỏng đi, do răng từng bị va đập, do một số thuốc dùng khi răng đang hình thành hay nhiễm fluor; kiểu này vàng đều hoặc thành vệt, tẩy trắng chỉ giúp một phần và có khi cần phục hình.
Nhìn vị trí và kiểu màu, bạn đoán được phần nào. Nhưng cách chắc nhất để biết răng mình thuộc nhóm nào là một lần khám nha sĩ trước khi chọn cách làm trắng.
Vì sao răng có màu vàng
Răng có hai lớp quyết định màu: lớp men bên ngoài hơi trong, và lớp ngà bên dưới có màu vàng nhạt. Men càng dày và càng trong thì răng càng sáng; men mỏng đi thì màu ngà lộ ra nhiều hơn.
Mỗi người một màu răng tự nhiên, và hầu như không ai có răng trắng tinh như ảnh quảng cáo. Quan niệm «răng vàng là răng chắc» không có cơ sở: màu răng phản ánh độ dày men, độ dày ngà và vết bám, không nói lên răng khỏe hay yếu.
Răng ố vàng do đâu
Câu hỏi răng ố vàng do đâu có hai câu trả lời khác hẳn nhau, mỗi câu dẫn tới một cách làm trắng riêng.

Vết bám trên bề mặt men
Đây là nhóm hay gặp nhất và dễ xử lý nhất. Cà phê, trà, rượu vang, nước ngọt có màu, nước tương, cà ri chứa sắc tố bám lên bề mặt men. Thuốc lá, kể cả thuốc lá nhai, để lại vết vàng nâu khó chải sạch.
Mảng bám và cao răng làm mọi thứ đậm thêm: chúng giữ sắc tố lại lâu hơn, nên người chải răng vội, bỏ quên kẽ răng hay lâu không lấy cao răng thường thấy một viền vàng nâu dọc chân răng. Một số nước súc miệng chứa chlorhexidine, dùng theo chỉ định sau nhổ răng hay khi viêm nướu, cũng có thể để lại vết nâu nếu dùng lâu.
Đổi màu từ bên trong răng
Theo tuổi, men răng mòn và mỏng dần, ngà bên dưới dày lên và sẫm hơn, nên răng ngả vàng đều cả hàm. Chải răng quá mạnh, nghiến răng hay thường xuyên uống đồ chua làm quá trình này nhanh hơn.
Một răng từng bị va đập có thể sẫm lại thành màu xám, nâu hay đen vì tủy bên trong bị tổn thương. Kháng sinh nhóm tetracycline dùng cho mẹ khi mang thai hoặc cho trẻ khi răng đang hình thành có thể để lại vệt vàng, xám hay nâu nằm trong cấu trúc răng. Nhiễm quá nhiều fluor khi còn nhỏ tạo những đốm trắng đục, nặng thì có vệt nâu. Hóa trị, xạ trị vùng đầu cổ và một số bệnh di truyền hiếm về men, ngà cũng làm răng đổi màu.
Tự nhận biết răng mình thuộc nhóm nào
Vài dấu hiệu giúp bạn đoán trước khi đi khám:
- Vết ố đậm ở viền nướu, kẽ răng, mặt trong răng cửa dưới, giảm đi một ít sau khi chải kỹ: nghiêng về vết bám bề mặt.
- Cả hàm vàng đều, vàng tăng dần theo năm, mép răng cửa hơi trong: nghiêng về men mỏng do tuổi.
- Vệt ngang, dải màu xám hay nâu có từ nhỏ, đều ở nhiều răng: nghĩ tới thuốc hoặc nhiễm fluor khi răng đang hình thành.
- Chỉ một răng sẫm màu, nhất là từng bị va đập: nghĩ tới tổn thương tủy, cần khám.
- Đốm nâu, đen mới xuất hiện ở rãnh răng hay kẽ răng: có thể là sâu răng chứ không phải ố.
Nhiều người có cả hai nhóm cùng lúc, chẳng hạn người trung niên uống cà phê mỗi ngày: vừa có vết bám, vừa có men mỏng.
Chọn cách làm trắng theo nguyên nhân
Với vết bám bề mặt, bước đầu tiên là lấy cao răng và đánh bóng ở phòng khám. Nhiều người thấy răng sáng lên rõ chỉ sau bước này. Kem đánh răng làm trắng giúp bớt vết bám mới nhờ chất mài nhẹ, nhưng không đổi được màu gốc của răng.

Với răng vàng đều do tuổi, tẩy trắng bằng gel peroxide có tác dụng tốt hơn. Bạn có thể tẩy tại phòng khám, hoặc tại nhà bằng máng làm riêng theo hướng dẫn của nha sĩ. Tác dụng phụ hay gặp là ê buốt và kích ứng nướu tạm thời. Miếng trám, mão sứ, răng giả không trắng lên theo răng thật, nên cần tính trước chỗ lệch màu ở răng cửa.
Với đổi màu bên trong nặng, như răng nhiễm màu kháng sinh, đốm fluor rõ, tẩy trắng chỉ cải thiện một phần và có thể phải tẩy lâu. Dán sứ, bọc sứ hay trám thẩm mỹ là lựa chọn khác, nhưng đều là can thiệp lên mô răng, nên cân nhắc kỹ với nha sĩ. Một răng sẫm do tổn thương tủy cần được khám và điều trị tủy trước; nha sĩ có thể tẩy trắng từ bên trong răng đó.
Than hoạt tính, baking soda chà mạnh, chanh hay giấm thì nên bỏ. Chúng mài mòn hoặc ăn mòn men, men mòn thì ngà lộ ra nhiều hơn, và răng trông vàng hơn chứ không trắng hơn. Người đang mang thai, cho con bú, người còn ở tuổi thiếu niên và người đang sâu răng, viêm nướu nên hoãn tẩy trắng.
Giữ răng không ố lại
Màu sau khi làm sạch hay tẩy trắng sẽ dần xỉn lại nếu thói quen không đổi, nhanh hay chậm tùy bạn uống gì và hút thuốc không. Muốn giữ màu lâu hơn thì uống gọn đồ uống đậm màu thay vì nhâm nhi cả buổi rồi súc miệng bằng nước lọc, dùng ống hút với đồ uống lạnh, bỏ thuốc lá, chải răng và làm sạch kẽ răng mỗi ngày, lấy cao răng theo lịch nha sĩ hẹn. Sau đồ uống chua, chờ một lúc rồi mới chải răng để không làm mòn men.
Khi nào nên gặp nha sĩ
Đổi màu răng thường là chuyện thẩm mỹ, nhưng nên đi khám sớm nếu:
- một hoặc vài răng đổi màu nhanh, nhất là sau va đập;
- răng đổi màu kèm đau, ê buốt kéo dài, sưng hay chảy máu nướu;
- xuất hiện đốm trắng đục, nâu hay đen trên răng;
- trẻ em có răng đổi màu bất thường;
- ê buốt, rát nướu hay mảng trắng trên nướu kéo dài sau khi dùng sản phẩm làm trắng.
