Bài tập cơ mông

10 bài tập cơ mông cho nữ theo vùng: mông trên, giữa, dưới

Cập nhật Đăng 13 phút đọcTác giả: Kiểm duyệt: Trần Phương Linh

Trả lời nhanh

Bài tập cơ mông cho nữ nên gồm hai nhóm: nhóm cho cơ mông lớn (glute bridge, hip thrust, lunge lùi, step-up, đá chân sau) giúp phần giữa và dưới đầy hơn, và nhóm cho cơ mông nhỡ, mông bé (clamshell, nằm nghiêng nâng chân, fire hydrant, bước ngang với dây, plank nghiêng) tạo đường cong hông trên. Mỗi buổi chọn vài động tác từ cả hai nhóm, làm chậm, đúng kỹ thuật và tăng dần.

Phụ nữ tập glute bridge trên thảm, một trong 10 bài tập cơ mông cho nữ

Tóm tắt nhanh

  • Mông trên, mông ngoài chủ yếu là cơ mông nhỡ và mông bé; mông giữa, dưới chủ yếu là cơ mông lớn.
  • Không bài tập nào tách riêng hoàn toàn một vùng mông, nhưng mỗi động tác nhấn vào một nhóm cơ nhiều hơn.
  • Glute bridge, clamshell và nằm nghiêng nâng chân là ba bài dễ bắt đầu nhất cho người mới.
  • Plank nghiêng nâng chân kích hoạt cơ mông nhỡ mạnh nhưng là bài nâng cao.
  • Đau nhói hoặc đau kéo dài quá 24 giờ sau tập là dấu hiệu nên dừng và hỏi chuyên gia.
Trong bài viết
  1. Cơ mông gồm những phần nào và vì sao chia bài tập cơ mông cho nữ theo vùng?
  2. Bảng tóm tắt 10 bài tập cơ mông cho nữ theo vùng
  3. 1. Glute bridge (cầu mông) – bài tập cơ mông cho nữ dễ bắt đầu nhất
  4. 2. Hip thrust (đẩy hông tựa ghế)
  5. 3. Lunge lùi (reverse lunge)
  6. 4. Step-up (bước lên bục)
  7. 5. Đá chân sau (donkey kick)
  8. 6. Clamshell (mở gối nằm nghiêng) cho mông trên
  9. 7. Nằm nghiêng nâng chân
  10. 8. Fire hydrant (nâng gối sang ngang)
  11. 9. Bước ngang với dây kháng lực (band walk)
  12. 10. Plank nghiêng nâng chân – bài nâng cao cho mông ngoài
  13. Ghép bài tập cơ mông cho nữ thành một buổi tập mẫu
  14. Chọn bài tập cơ mông cho nữ thế nào và lưu ý chung

Bài tập cơ mông cho nữ hiệu quả nhất là bài tập đánh đúng nhóm cơ bạn muốn cải thiện: cơ mông lớn quyết định độ đầy của phần giữa và dưới, còn cơ mông nhỡ, mông bé tạo đường cong phía trên và bên ngoài hông. Bài viết này gom 10 bài tập cơ mông cho nữ, chia theo vùng mông trên, giữa, dưới, kèm cách làm, ai nên tập và lỗi cần tránh. Nội dung tổng hợp từ Cleveland Clinic, một nghiên cứu điện cơ, tài liệu NHS Anh và nguồn y tế trong nước.

Nếu bạn mới bắt đầu và chưa có lộ trình, hãy đọc trước bài tập mông tại nhà cho người mới; bài này là danh mục động tác để bạn chọn và thay đổi dần.

Cơ mông gồm những phần nào và vì sao chia bài tập cơ mông cho nữ theo vùng?

Vùng mông có ba cơ chính. Cơ mông lớn là cơ lớn nhất, nằm nông nhất, tạo nên phần lớn khối mông; cơ này cho lực để đứng dậy, đi, chạy và leo cầu thang[2]. Cơ mông nhỡ nằm sâu hơn ở mặt bên hông, giúp đưa đùi ra ngoài và giữ khung chậu thăng bằng khi dồn trọng lượng sang một chân. Cơ mông bé nhỏ nhất, nằm dưới cơ mông nhỡ và làm việc cùng cơ này[2].

Cách gọi “mông trên, mông giữa, mông dưới” là cách nói dân gian, không phải tên giải phẫu. Có thể hiểu gần đúng: mông trên và mông ngoài chủ yếu là cơ mông nhỡ, mông bé; mông giữa và mông dưới chủ yếu là cơ mông lớn. Không bài tập cơ mông cho nữ nào tách riêng hoàn toàn một vùng, vì các cơ luôn phối hợp, nhưng mỗi động tác sẽ nhấn vào một nhóm nhiều hơn.

Sơ đồ ba cơ mông lớn, mông nhỡ và mông bé để chọn bài tập cơ mông cho nữ theo vùng
Cơ mông lớn tạo phần lớn khối mông; cơ mông nhỡ và mông bé nằm phía trên, bên ngoài.

Ngồi lâu, ít vận động và đau lưng dưới có thể làm cơ mông yếu đi, nhất là cơ mông lớn[2]. Theo các bác sĩ khoa Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao của Vinmec, cơ mông yếu dễ kéo theo đau lưng dưới, khó đứng dậy khỏi ghế và mất thăng bằng[6]. Vì vậy, bài tập cơ mông cho nữ không chỉ giúp vòng 3 gọn đẹp mà còn giúp đi đứng vững hơn.

Bảng tóm tắt 10 bài tập cơ mông cho nữ theo vùng

Bảng dưới đây giúp bạn nhìn nhanh cả danh sách bài tập cơ mông cho nữ trước khi đọc chi tiết từng động tác. Số lần gợi ý lấy theo các hướng dẫn được dẫn trong bài; người mới nên bắt đầu ở mức thấp.

Bài tập Vùng nhấn Dụng cụ Mức độ Gợi ý ban đầu
1. Glute bridge Mông giữa, dưới Thảm Dễ 8–12 lần
2. Hip thrust Mông giữa, dưới Ghế dài vững Trung bình 8–12 lần
3. Lunge lùi Mông dưới, đùi trước Không hoặc tạ nhẹ Trung bình Mỗi chân vài lần, tăng dần
4. Step-up Mông dưới, mông ngoài Bậc thang, bục thấp Dễ – trung bình Đổi chân luân phiên
5. Đá chân sau (donkey kick) Mông giữa Thảm Dễ Chậm, có kiểm soát
6. Clamshell Mông trên, mông ngoài Thảm, dây kháng lực Dễ 10–15 lần mỗi bên
7. Nằm nghiêng nâng chân Mông trên, mông ngoài Thảm Dễ 3 hiệp x 6 lần
8. Fire hydrant Mông trên, mông ngoài Thảm Dễ 10 lần mỗi bên
9. Bước ngang với dây kháng lực Mông ngoài Dây kháng lực Trung bình 15 bước mỗi chiều
10. Plank nghiêng nâng chân Mông trên, mông ngoài Thảm Khó Ít lần, giữ đúng tư thế

Năm bài tập cơ mông cho nữ đầu tiên chủ yếu dùng cơ mông lớn; năm bài sau tập trung vào cơ mông nhỡ và mông bé.

1. Glute bridge (cầu mông) – bài tập cơ mông cho nữ dễ bắt đầu nhất

Glute bridge là động tác nằm ngửa nâng hông, tác động lên toàn bộ vùng mông cùng cơ bụng và lưng dưới[1]. Đây là bài tập cơ mông cho nữ phù hợp với người mới và người ngồi văn phòng nhiều.

Phụ nữ mặc đồ tập kín nâng hông trong động tác glute bridge trên thảm
Glute bridge: nâng hông thành một đường chéo từ gối đến vai, không ưỡn lưng.

Cách làm: nằm ngửa, co gối, gót chân gần mông. Siết mông và nâng hông đến khi thân người thành một đường chéo từ gối đến vai, không ưỡn lưng; dừng một nhịp ở trên rồi hạ chậm. Chuyên gia sinh lý vận động Karen Feakes của Cleveland Clinic gợi ý 8–12 lần, có thể đặt vật nặng nhỏ trên bụng khi đã quen[1].

Mẹo tự kiểm tra: các chuyên gia được VnExpress dẫn lời cho biết, khi làm cầu mông 5–10 lần, vùng mông nên ấm lên; nếu chỉ thấy căng mặt sau đùi, có thể cơ mông chưa được kích hoạt đúng[5].

2. Hip thrust (đẩy hông tựa ghế)

Hip thrust là phiên bản nâng cao của glute bridge, nhắm chủ yếu vào cơ mông lớn với sự hỗ trợ của cơ mông nhỡ và mông bé[1]. Bài tập cơ mông cho nữ này hợp với người đã làm glute bridge thuần thục và muốn tăng tải.

Cách làm: tựa phần lưng trên vào một ghế dài chắc chắn, gối gập khoảng 90 độ, rồi đẩy hông lên đến khi thân người thẳng hàng; cũng làm 8–12 lần[1]. Nếu thay ghế bằng bóng tập, chỉ làm trên mặt phẳng vững[1]. Vinmec cũng xếp hip thrust vào nhóm bài giúp tăng sức cơ mông[6].

3. Lunge lùi (reverse lunge)

Lunge lùi là động tác bước một chân ra sau rồi hạ người, tác động chủ yếu lên cơ mông lớn và đùi trước[1]. Bài tập cơ mông cho nữ này hợp với người muốn vùng mông dưới săn hơn và cải thiện thăng bằng khi đi cầu thang. Vinmec gợi ý có thể đổi hướng bước tới, lùi và sang ngang để đa dạng[6].

Cách làm: đứng thẳng, bước một chân ra sau, hạ người đến khi hai gối gập khoảng 90 độ, rồi đạp chân trước để về vị trí cũ[1]. Nếu dùng tạ, giữ mức nhẹ cho đến khi biết giới hạn của mình[1].

4. Step-up (bước lên bục)

Step-up là động tác bước lên một bậc thấp bằng một chân, dùng cơ mông để đẩy người lên[6]. Trong nghiên cứu điện cơ của Boren và cộng sự trên khoảng hai chục người khỏe mạnh, bước lên bục theo hướng ngang (lateral step-up) kích hoạt cả cơ mông nhỡ và cơ mông lớn ở mức khá, quanh 60% so với mức co tối đa[3].

Cách làm: đặt cả bàn chân lên bậc cầu thang hoặc bục thấp, dồn lực vào gót và đẩy người lên, hạ xuống chậm, rồi đổi chân. Bài tập cơ mông cho nữ này tận dụng được cầu thang trong nhà phố.

5. Đá chân sau (donkey kick)

Đá chân sau là động tác quỳ bốn điểm rồi đẩy một chân ra sau, về mặt kỹ thuật là duỗi hông ở tư thế quỳ. Trong nghiên cứu của Boren, động tác duỗi hông tư thế quỳ kích hoạt cơ mông lớn quanh 60% mức co tối đa[3], nên đây là bài tốt cho vùng mông giữa khi không có tạ.

Cách làm: quỳ hai tay hai gối, lưng phẳng. Giữ gối gập, đẩy gót chân lên về phía trần nhà đến ngang hông, siết mông một nhịp rồi hạ xuống. Không vung chân, không võng lưng. Biến thể khó hơn của bài tập cơ mông cho nữ này là plank thẳng tay rồi nâng một chân, động tác cho mức kích hoạt cơ mông lớn cao nhất trong nghiên cứu[3].

6. Clamshell (mở gối nằm nghiêng) cho mông trên

Trong nhóm bài tập cơ mông cho nữ vùng mông trên, clamshell là động tác nằm nghiêng, giữ hai gót chạm nhau rồi mở gối phía trên như vỏ sò, tác động vào cơ mông nhỡ và mông bé ở phần mông trên, mông ngoài[1]. Cleveland Clinic lưu ý động tác mở hông này có thể hữu ích cho người đau lưng dưới hoặc đau gối[1], nên hợp với người mới và người đang tập lại sau thời gian dài.

Động tác clamshell nằm nghiêng với dây kháng lực quanh đùi
Clamshell nhắm vào phần mông trên và mông ngoài; giữ hai gót chân chạm nhau.

Cách làm: nằm nghiêng, gập gối, mở gối trên lên mà không xoay hông ra sau, rồi hạ chậm; làm 10–15 lần mỗi bên, thêm dây kháng lực nhẹ quanh đùi khi đã quen[1]. Nghiên cứu của Boren ghi nhận các phiên bản clamshell nâng cao kích hoạt cơ mông nhỡ mạnh hơn rõ rệt so với bản cơ bản[3].

7. Nằm nghiêng nâng chân

Nằm nghiêng nâng chân là bài tập cơ mông cho nữ dạng hông, đưa chân trên lên cao khi nằm nghiêng, nhắm vào cơ mông nhỡ. Hướng dẫn của Bệnh viện Guy’s and St Thomas’ (NHS, Anh) xếp động tác này vào nhóm bài tăng sức cơ mông cơ bản[4]; trong nghiên cứu điện cơ, động tác đạt mức kích hoạt cơ mông nhỡ quanh 60% mức co tối đa[3].

Cách làm: nằm nghiêng, hông và chân thẳng. Nâng chân trên cao hết mức có thể mà không gập gối, giữ chân thẳng hàng với thân, rồi hạ xuống. Tài liệu NHS gợi ý 3 hiệp, mỗi hiệp 6 lần, đếm đến 3 cho mỗi lần, nghỉ 1–3 phút giữa các hiệp[4]. Bài tập cơ mông cho nữ này hợp với người cần nền tảng trước các bài đứng một chân.

8. Fire hydrant (nâng gối sang ngang)

Fire hydrant là động tác quỳ bốn điểm rồi nâng một gối sang ngang, tác động vào cơ mông nhỡ và mông bé[1]. Bài tập cơ mông cho nữ này hợp với người muốn phần hông trên tròn hơn mà không cần dụng cụ.

Cách làm: quỳ bốn điểm, nâng một gối đang gập sang ngang đến gần ngang hông, rồi đưa về giữa; khoảng 10 lần mỗi bên[1]. Dừng khi đã quá mỏi đến mức không giữ được lưng phẳng[1].

9. Bước ngang với dây kháng lực (band walk)

Bước ngang với dây kháng lực là động tác đi ngang trong tư thế khuỵu nhẹ, dây quấn quanh cổ chân, nhắm vào cơ mông nhỡ và mông bé[1][4]. Đây là bài tập cơ mông cho nữ được dùng nhiều để khởi động trước khi squat hoặc chạy bộ.

Bước ngang với dây kháng lực quanh cổ chân để tập mông ngoài
Bước ngang với dây kháng lực giữ dây luôn căng trong suốt hiệp tập.

Cách làm: đặt dây ngay trên mắt cá, chân rộng bằng vai, gối hơi khuỵu. Bước ngang một chân, chân kia theo sau nhưng vẫn giữ khoảng cách để dây luôn căng; NHS gợi ý 15 bước mỗi chiều[4], còn Cleveland Clinic gợi ý 3 bước sang và 3 bước về là một hiệp, làm 3–5 hiệp[1].

10. Plank nghiêng nâng chân – bài nâng cao cho mông ngoài

Plank nghiêng nâng chân là động tác chống một tay ở tư thế plank nghiêng rồi nâng chân trên lên. Trong nghiên cứu điện cơ của Boren, đây là động tác có mức kích hoạt cơ mông nhỡ cao nhất trong cả danh sách, vượt cả squat một chân[3]. Nghiên cứu làm trên nhóm nhỏ người khỏe mạnh, nên con số chỉ để tham khảo.

Cách làm: chống khuỷu tay dưới vai, thân thẳng từ đầu đến chân, nâng hông lên rồi nâng chân trên vài nhịp. Đây là bài tập cơ mông cho nữ nâng cao, đòi hỏi vai và cơ bụng khỏe; hãy làm thuần thục clamshell trước, hoặc hạ gối dưới chạm sàn để giảm độ khó.

Ghép bài tập cơ mông cho nữ thành một buổi tập mẫu

Một buổi tập mông cân đối nên có động tác cho cả cơ mông lớn lẫn cơ mông nhỡ, thay vì làm thật nhiều một bài. Các chuyên gia trong bài của VnExpress gợi ý chọn 2–3 bài mỗi lần, làm chậm và có kiểm soát đến khi thấy mông nóng lên[5]. Một cách ghép bài tập cơ mông cho nữ cho người đã tập vài tuần:

  1. Khởi động: đi bộ tại chỗ vài phút, sau đó bước ngang với dây kháng lực (bài 9).
  2. Bài chính cho mông giữa, dưới: glute bridge hoặc hip thrust (bài 1 hoặc 2).
  3. Bài đứng một chân: lunge lùi hoặc step-up (bài 3 hoặc 4).
  4. Bài cho mông trên, mông ngoài: clamshell hoặc fire hydrant (bài 6 hoặc 8).
  5. Kết thúc: giãn cơ hông, đùi nhẹ nhàng.

Nên xen ngày nghỉ giữa các buổi và tăng độ khó từ từ[6]. Với squat, động tác nền của mọi chương trình, hãy đọc thêm squat đúng kỹ thuật để tránh đau gối, đau lưng.

Chọn bài tập cơ mông cho nữ thế nào và lưu ý chung

Chọn theo mục tiêu: muốn phần giữa và dưới đầy hơn, ưu tiên bài 1–5; muốn đường cong hông trên rõ hơn, thêm bài 6–10. Hình dáng mông còn phụ thuộc khung xương, tỷ lệ mỡ và di truyền, nên không có bài tập cơ mông cho nữ nào tạo ra một dáng mông giống hệt nhau cho mọi người.

Tăng dần, đừng vội: với mọi bài tập cơ mông cho nữ, bắt đầu bằng trọng lượng cơ thể, chỉ thêm dây hoặc tạ khi làm đúng kỹ thuật. Tài liệu NHS khuyên làm chậm, đếm nhịp và soi gương để kiểm tra tư thế; bài tập nên có cảm giác khó và có thể gây mỏi cơ[4]. Hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi bắt đầu nếu bạn có bệnh nền[1].

Bớt ngồi liên tục: ngồi kéo dài nhiều giờ khiến cơ mông chậm kích hoạt; chuyên gia khuyên đứng dậy đi lại mỗi 30–50 phút[5]. Nếu hông bạn trông lệch hoặc mông “lép” một bên, có thể liên quan tư thế khung chậu, xem thêm bài nghiêng khung chậu là gì.

Ăn đủ đạm: bài tập cơ mông cho nữ chỉ phát huy khi cơ có nguyên liệu để phục hồi. Bài tập mông nên ăn gì gợi ý 10 thực phẩm giàu đạm dễ tìm ở chợ Việt. Các bài khác cùng chủ đề nằm trong chuyên mục bài tập cơ mông.

Tài liệu chính cho danh sách bài tập cơ mông cho nữ này: hướng dẫn bài tập mông của Cleveland Clinic, nghiên cứu điện cơ của Boren và cộng sự (2011) và hướng dẫn tăng sức cơ mông của Guy’s and St Thomas’ NHS.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu?

  • Đau nhói, đau dữ dội khi tập hoặc đau kéo dài hơn 24 giờ sau buổi tập.
  • Đau lưng dưới, đau hông lan xuống chân, kèm tê bì hoặc yếu chân.
  • Đã tập đều đặn mà vẫn đau khi đi bộ, chạy hoặc leo cầu thang.
  • Đang có bệnh lý cột sống, khớp háng, khớp gối, đang mang thai hoặc mới sinh: hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước khi tập.

Câu hỏi thường gặp

  1. Có tập riêng được mông trên hay mông dưới không?

    Không thể tách riêng hoàn toàn vì các cơ mông luôn phối hợp với nhau. Tuy vậy, các bài dạng hông như clamshell, fire hydrant, nằm nghiêng nâng chân nhấn vào phần mông trên, còn glute bridge, hip thrust, lunge nhấn vào phần giữa và dưới.

  2. Nữ tập mông có bị to đùi không?

    Các bài như lunge, step-up có dùng đùi trước, nhưng hình dáng chân còn phụ thuộc tỷ lệ mỡ, di truyền và cách ăn uống. Nếu lo to đùi, hãy ưu tiên glute bridge, hip thrust và các bài dạng hông, đồng thời tăng tải từ từ.

  3. Có nên tập mông mỗi ngày không?

    Cơ cần thời gian phục hồi, nên các buổi tập nặng nên xen ngày nghỉ. Những ngày nghỉ bạn vẫn có thể đi bộ, giãn cơ hoặc làm vài động tác kích hoạt nhẹ như glute bridge.

  4. Không có dụng cụ thì tập mông được không?

    Được. Glute bridge, lunge lùi, step-up trên bậc cầu thang, đá chân sau, clamshell, nằm nghiêng nâng chân và fire hydrant đều chỉ cần một tấm thảm. Dây kháng lực là dụng cụ rẻ, gọn, giúp tăng độ khó khi đã quen.

Nguồn tham khảo

  1. How To Exercise Your Glutes (and Why They Need Your Attention) – Cleveland Clinic (ý kiến Karen Feakes, CPT, chuyên gia sinh lý vận động)
  2. Gluteal Muscles (Glutes): What They Are, Anatomy & Function – Cleveland Clinic
  3. Electromyographic Analysis of Gluteus Medius and Gluteus Maximus During Rehabilitation Exercises (Boren K. và cộng sự, 2011) – International Journal of Sports Physical Therapy, PMC/NCBI
  4. Gluteal strengthening – Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust
  5. Hội chứng 'mông chết' ở dân văn phòng – VnExpress (ý kiến Jane Konidis, y học vật lý và phục hồi chức năng, Mayo Clinic; Jordan Metzl, bác sĩ y học thể thao, Bệnh viện Phẫu thuật Đặc biệt New York)
  6. Ảnh hưởng của cơ mông yếu với cơ thể và cách khắc phục – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec (chuyên môn: khoa Chấn thương chỉnh hình & Y học thể thao)

Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Chuyên viên nội dung mảng làm đẹp

Chuyên viên nội dung mảng làm đẹp tại biquyetlamdep.com, phụ trách các chuyên mục Tóc đẹp, Mắt đẹp, Mũi đẹp và Mông đẹp.

Xem các bài viết →

Thuộc chủ đề: Bài tập cơ mông

Chia sẻ bài viết

Mục lụcChia sẻ

Bài viết liên quan