Có thể là do dạ dày, nhưng đừng vội kết luận. Trào ngược dạ dày thực quản và nhiễm vi khuẩn H. pylori đều được ghi nhận có liên quan đến hơi thở có mùi. Tuy vậy, phần lớn hôi miệng vẫn bắt nguồn từ trong miệng, kể cả ở người đánh răng rất kỹ.
Thứ tự hợp lý là khám nha sĩ trước để loại trừ lưỡi bám cặn, cao răng, viêm nướu. Nếu răng miệng đã ổn mà hơi thở vẫn có mùi, kèm ợ nóng, ợ chua, đầy bụng, thì đến lượt bác sĩ tiêu hóa. Trong lúc đó, đừng tự mua kháng sinh hay thuốc dạ dày về uống.
Dạ dày gây hôi miệng theo cách nào
Ở người khỏe, cơ thắt giữa thực quản và dạ dày đóng lại sau khi thức ăn đi xuống, nên mùi trong dạ dày không đi thẳng lên miệng. Hôi miệng do dạ dày thường xảy ra khi cơ chế này trục trặc.
Trào ngược dạ dày thực quản là trường hợp hay được nhắc tới nhất. Dịch acid và thức ăn chưa tiêu hết trào ngược lên thực quản, có khi lên tới họng, để lại vị chua, đắng và mùi khó chịu trong miệng. Trào ngược kéo dài còn kích thích họng, làm tăng đờm nhầy ở sau mũi họng, thêm một chỗ cho vi khuẩn gây mùi trú.
Vi khuẩn H. pylori sống trong niêm mạc dạ dày và gây viêm dạ dày, loét dạ dày tá tràng. Người nhiễm H. pylori được ghi nhận hay bị hôi miệng hơn, và vi khuẩn này cũng có thể có mặt trong mảng bám răng. Mối liên hệ có thật nhưng cơ chế chưa được hiểu hết, nên nhiễm H. pylori không có nghĩa chắc chắn sẽ hôi miệng, và ngược lại.
Vì sao vẫn nên nghĩ tới răng miệng trước
Đánh răng kỹ chưa chắc đã làm sạch hết. Bàn chải chỉ làm sạch mặt răng; lớp cặn trên lưng lưỡi, thức ăn kẹt ở kẽ răng, cao răng và túi nướu viêm vẫn có thể còn nguyên. Đây là những nguồn mùi hay gặp nhất và có thể xử lý nhanh.

Khô miệng cũng làm mùi nặng thêm. Người thở bằng miệng khi ngủ, ít uống nước, dùng một số thuốc gây khô miệng thường thấy hơi thở buổi sáng nặng hơn hẳn. Viêm xoang, viêm amidan hay sỏi amidan là những nguồn mùi khác ngoài miệng mà nhiều người nhầm với dạ dày.
Một cách thử nhanh: dùng dụng cụ cạo lưỡi hoặc thìa sạch cạo nhẹ phần sau lưỡi, đợi vài giây rồi ngửi. Nếu có mùi, lưỡi đang là một nguồn, và nên làm sạch lưỡi đều vài tuần rồi xem lại trước khi nghĩ tới dạ dày.
Cách phân biệt qua dấu hiệu đi kèm
Chỉ dựa vào mùi thì không phân biệt được hôi miệng do dạ dày với hôi miệng do răng. Thứ giúp phân biệt là các dấu hiệu đi cùng.
Những dấu hiệu gợi ý dạ dày tham gia: ợ nóng, nóng rát sau xương ức, ợ chua hoặc thấy nước chua trào lên họng, vị chua đắng trong miệng nhất là buổi sáng, đầy bụng, ợ hơi, đau vùng thượng vị, ho khan hay khàn tiếng kéo dài. Triệu chứng thường nặng hơn sau bữa ăn no, ăn đồ béo, uống rượu, hoặc khi nằm ngay sau ăn.
Những dấu hiệu nghiêng về răng miệng: lưỡi có lớp bám trắng vàng dày, nướu đỏ, sưng hay chảy máu khi chải, có răng sâu, cao răng nhiều, sợi chỉ nha khoa có mùi sau khi dùng.
Nhiều người có cả hai cùng lúc, nên dù đã biết mình bị trào ngược, bạn vẫn phải làm sạch răng miệng cho đúng.
Nên khám ở đâu và bác sĩ sẽ làm gì
Khám nha sĩ trước. Nha sĩ sẽ kiểm tra lưỡi, nướu, răng sâu, phục hình cũ và lấy cao răng nếu cần. Những nguồn mùi hay gặp nhất được loại trừ ngay ở bước này.

Nếu răng miệng ổn mà mùi vẫn còn, hoặc nếu bạn có các dấu hiệu tiêu hóa nói ở trên, hãy gặp bác sĩ tiêu hóa. Bác sĩ sẽ hỏi kỹ triệu chứng, thói quen ăn uống, thuốc đang dùng, và có thể chỉ định xét nghiệm H. pylori (qua hơi thở, phân hoặc khi nội soi). Nội soi dạ dày không phải ai cũng phải làm; bác sĩ chỉ định khi có dấu hiệu báo động hoặc khi cần xác định tổn thương.
Nếu được chẩn đoán trào ngược hay nhiễm H. pylori, việc điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi bệnh dạ dày được kiểm soát, hơi thở thường dễ chịu hơn, nhưng nếu còn nguồn mùi trong miệng thì vẫn phải xử lý riêng.
Những việc tự làm được trong lúc chờ khám
Nếu bạn nghi trào ngược, vài thay đổi sinh hoạt thường giúp giảm triệu chứng:
- ăn tối sớm, không nằm ngay sau ăn, chờ vài giờ rồi mới đi ngủ;
- chia bữa nhỏ, tránh ăn quá no;
- bớt rượu, cà phê, đồ chiên béo, đồ cay nếu thấy chúng làm bạn ợ chua nhiều hơn;
- bỏ thuốc lá;
- kê cao đầu giường nếu hay ợ chua về đêm;
- giảm cân nếu đang thừa cân.
Song song đó, vẫn chải răng hai lần mỗi ngày, làm sạch kẽ răng và lưỡi, uống đủ nước. Nước súc miệng, kẹo cao su không đường làm hơi thở dễ chịu được một lúc, nhưng chỉ che mùi, không xử lý được nguyên nhân ở dạ dày lẫn ở răng.
Đừng tự mua kháng sinh để diệt H. pylori hay tự dùng thuốc dạ dày kéo dài. Điều trị H. pylori cần xét nghiệm xác định và phác đồ do bác sĩ chọn; dùng sai làm vi khuẩn kháng thuốc và che mất dấu hiệu của bệnh khác.
Dấu hiệu cần đi khám ngay
Hôi miệng kèm một trong những dấu hiệu sau thì đi khám sớm, không chờ thử thay đổi lối sống:
- khó nuốt, thấy thức ăn mắc ở cổ, nôn nhiều lần;
- nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê, đi ngoài phân đen;
- sụt cân không rõ lý do, chán ăn, mệt mỏi, xanh xao;
- ợ nóng, ợ chua gần như mỗi ngày hoặc không đỡ dù đã thay đổi sinh hoạt;
- đau bụng trên dữ dội hoặc đau tăng dần.
Nôn ra máu hay phân đen là tình huống cấp cứu, cần đến cơ sở y tế ngay.
