CHUYÊN MỤC

Hơi thở

Đánh răng chỉ làm sạch mặt răng. Hơi thở có mùi thường đến từ những chỗ bàn chải bỏ sót: lớp bám trên lưng lưỡi, thức ăn kẹt ở kẽ răng, túi nướu đang viêm, răng sâu hay răng giả chưa được rửa kỹ. Khô miệng, thuốc lá và đồ ăn nặng mùi làm mọi thứ nặng thêm.

Việc nên làm là thêm hai bước mỗi ngày: làm sạch kẽ răng và làm sạch lưỡi, kèm uống đủ nước. Nếu làm đều vài tuần mà mùi vẫn còn, hãy khám nha sĩ trước; răng miệng ổn thì mới tính tới tai mũi họng hay tiêu hóa.

Những chỗ bàn chải bỏ sót

Phần lớn mùi hôi sinh ra ngay trong miệng. Vi khuẩn phân hủy vụn thức ăn, tế bào bong ra và protein trong nước bọt, tạo ra các hợp chất lưu huỳnh bay hơi, thứ mùi giống trứng hỏng mà người đối diện nhận ra.

Lưng lưỡi, nhất là phần phía sau, là chỗ hay bị bỏ quên nhất. Bề mặt lưỡi gồ ghề, giữ lại một lớp bám trắng hoặc vàng, và đây là nơi vi khuẩn gây mùi trú nhiều. Nhiều người chải răng rất kỹ nhưng chưa bao giờ làm sạch lưỡi.

Kẽ răng là chỗ thứ hai. Thịt, rau kẹt ở kẽ qua đêm bắt đầu phân hủy, và bàn chải không với tới được. Dùng chỉ nha khoa xong mà sợi chỉ có mùi thì bạn đã tìm ra một nguồn.

Viêm nướu và viêm quanh răng tạo ra các túi sâu giữa nướu và chân răng, nơi vi khuẩn sống mà không cần oxy. Răng sâu có lỗ, miếng trám hở mép, mão răng cũ, răng giả tháo lắp hay mắc cài niềng răng cũng là chỗ giữ thức ăn và mảng bám.

Khô miệng, đồ ăn và thói quen làm hơi thở nặng thêm

Nước bọt là thứ rửa miệng tự nhiên. Khi nước bọt ít đi, vi khuẩn sinh sôi và mùi đậm lên. Đó là lý do hơi thở buổi sáng hầu như ai cũng có: khi ngủ, nước bọt tiết ít hẳn. Mùi buổi sáng mất sau khi bạn chải răng, ăn sáng thì là bình thường.

Khô miệng kéo dài cả ngày thì khác. Người hay thở bằng miệng, ngủ ngáy, ngồi máy lạnh mà ít uống nước, người dùng một số thuốc như thuốc chống dị ứng, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu thường thấy miệng khô và hơi thở nặng hơn.

Hành, tỏi, một số gia vị và rượu bia để lại mùi theo một đường khác: chất có mùi đi vào máu rồi theo hơi thở ra ngoài phổi, nên đánh răng chỉ đỡ một phần cho tới khi cơ thể đào thải hết. Thuốc lá vừa có mùi riêng, vừa làm khô miệng và hại nướu. Nhịn ăn lâu hay ăn kiêng rất ít tinh bột cũng có thể làm hơi thở có mùi lạ.

Khi mùi không đến từ miệng

Một số ít trường hợp có nguồn gốc ngoài khoang miệng. Viêm xoang có dịch chảy xuống họng, viêm amidan hay sỏi amidan (những hạt trắng vàng có mùi rất nặng nằm trong hốc amidan) là các nguyên nhân hay gặp ở vùng tai mũi họng. Trào ngược dạ dày thực quản và nhiễm vi khuẩn H. pylori là hai nguyên nhân tiêu hóa hay được nhắc tới, thường đi kèm ợ nóng, ợ chua, đầy bụng.

Hơi thở có mùi lạ hẳn, như mùi trái cây chín, mùi amoniac hay mùi tanh, có thể liên quan đến bệnh toàn thân như tiểu đường mất kiểm soát, bệnh thận, bệnh gan. Những mùi này cần bác sĩ khám, không tự đoán ở nhà được.

Nguyên nhân ngoài miệng ít gặp hơn nhiều so với nguyên nhân trong miệng, nên đừng vội cho rằng mình hôi miệng do dạ dày khi chưa làm sạch lưỡi và kẽ răng cho đúng.

Tự kiểm tra hơi thở

Thở vào lòng bàn tay rồi ngửi gần như không cho kết quả đúng, vì mũi đã quen với mùi của chính mình. Có hai cách đáng tin hơn. Cách thứ nhất là hỏi thẳng một người thân bạn tin. Cách thứ hai là dùng dụng cụ cạo lưỡi hoặc thìa sạch cạo nhẹ phần sau lưỡi, để vài giây rồi ngửi; nếu có mùi, lưỡi chính là nguồn. Làm tương tự với sợi chỉ nha khoa sau khi dùng ở răng hàm.

Ngược lại, có người lo mình hôi miệng dù người xung quanh không thấy gì. Nếu nha sĩ đã khám và không thấy vấn đề, nỗi lo này cũng đáng được nói ra với bác sĩ thay vì dùng thêm sản phẩm.

Làm gì ở nhà trước tiên

Làm theo thứ tự này mỗi ngày, liên tục vài tuần rồi hãy kết luận:

  1. Buổi tối, làm sạch kẽ răng bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ.
  2. Chải răng sáng và tối với kem có fluor, chú ý viền nướu và răng hàm trong cùng.
  3. Làm sạch lưng lưỡi bằng dụng cụ cạo lưỡi hoặc bàn chải, kéo nhẹ từ trong ra ngoài vài lần.
  4. Uống nước rải đều trong ngày, nhất là khi ngồi máy lạnh hay nói nhiều.
  5. Nếu đeo răng giả tháo lắp hay hàm duy trì, tháo ra rửa sạch mỗi ngày theo hướng dẫn của nha sĩ.
  6. Không bỏ bữa quá lâu, và bớt hoặc bỏ thuốc lá.

Nước súc miệng, kẹo cao su không đường hay xịt thơm miệng làm hơi thở dễ chịu được một lúc, và kẹo cao su còn kích thích tiết nước bọt. Nhưng chúng chỉ che mùi, không lấy đi lớp bám đang sinh ra mùi. Nếu bạn cần dùng chúng liên tục trong ngày mới thấy ổn, đó là dấu hiệu nguồn mùi vẫn còn nguyên.

Đọc thêm trong chuyên mục

Chuyên mục hơi thở có hai bài đi sâu hơn. Bài hôi miệng do đâu đi qua từng nhóm nguyên nhân thường gặp, từ lưỡi, nướu tới khô miệng, và khi nào cần đi khám. Bài hôi miệng do dạ dày giải thích mối liên hệ giữa trào ngược, H. pylori với hơi thở có mùi, cách nhận biết và khi nào nên gặp bác sĩ tiêu hóa.

Khi nào đi khám và khám ở đâu

Hãy đi khám nha sĩ nếu đã làm sạch lưỡi và kẽ răng đều đặn vài tuần mà mùi không giảm, hoặc nếu bạn thấy nướu sưng, chảy máu, răng đau, lung lay, răng giả gây vướng đau. Nha sĩ sẽ lấy cao răng, kiểm tra túi nướu, răng sâu và phục hình cũ, tức là xử lý phần lớn nguyên nhân.

Nếu răng miệng đã ổn mà hơi thở vẫn có mùi, bước tiếp theo tùy dấu hiệu đi kèm. Nghẹt mũi, chảy dịch xuống họng, đau họng, hạt trắng ở amidan thì gặp bác sĩ tai mũi họng. Ợ nóng, ợ chua thường xuyên, khó nuốt, đau thượng vị hay sụt cân không rõ lý do thì gặp bác sĩ tiêu hóa. Mùi lạ kèm mệt mỏi, khát nhiều, tiểu nhiều thì nên khám nội khoa sớm.

Đừng tự mua kháng sinh hay thuốc dạ dày để chữa hơi thở có mùi khi chưa được khám. Dùng sai không hết mùi mà còn che mất dấu hiệu của bệnh thật.