Phần lớn hôi miệng bắt nguồn từ trong miệng: lớp bám trên lưng lưỡi, thức ăn kẹt ở kẽ răng, nướu viêm, răng sâu, răng giả hay mắc cài chưa được làm sạch. Khô miệng, thuốc lá và đồ ăn nặng mùi làm mùi đậm hơn. Ít gặp hơn là các nguyên nhân ở mũi xoang, amidan, dạ dày hoặc một bệnh toàn thân.
Muốn biết mình thuộc nhóm nào, hãy làm sạch lưỡi và kẽ răng đều đặn trong vài tuần. Mùi giảm rõ thì nguồn nằm trong miệng. Không giảm thì đi khám nha sĩ trước, rồi tới tai mũi họng, tiêu hóa hay nội khoa tùy dấu hiệu đi kèm.
Mùi hôi sinh ra từ đâu
Mùi hôi miệng chủ yếu là các hợp chất lưu huỳnh bay hơi, sinh ra khi vi khuẩn kỵ khí phân hủy protein từ vụn thức ăn, tế bào bong ra và nước bọt. Chỗ nào vi khuẩn được ở yên, ít oxy và có sẵn thức ăn thì chỗ đó sinh mùi. Vì vậy lưỡi, kẽ răng và rãnh nướu sinh mùi nhiều hơn mặt răng nhẵn.
Nguyên nhân trong miệng
Lưng lưỡi, nhất là phần phía sau gần họng, là nguồn mùi hay gặp nhất. Bề mặt lưỡi có nhiều gai nhỏ giữ lại một lớp bám trắng hoặc vàng. Người có lưỡi trắng dày buổi sáng mà chưa bao giờ làm sạch lưỡi thường thấy hơi thở đỡ rõ chỉ sau vài ngày cạo lưỡi.

Kẽ răng giữ thịt, rau, vụn thức ăn mà bàn chải không lấy được. Viêm nướu và viêm nha chu tạo ra những túi sâu giữa nướu và chân răng, nơi vi khuẩn kỵ khí sống thoải mái; người bị viêm nha chu thường có mùi hôi dai dẳng kèm chảy máu nướu. Răng sâu có lỗ, miếng trám hay mão răng hở mép cũng giữ thức ăn.
Răng khôn mọc lệch, mọc kẹt dưới lợi tạo một túi lợi trùm khó làm sạch, có khi viêm sưng và có mùi. Răng giả tháo lắp không được tháo ra rửa mỗi ngày, mắc cài niềng răng không được chải kỹ, đều là chỗ bám của mảng bám.
Khô miệng và thói quen
Nước bọt rửa trôi vi khuẩn liên tục. Khi nước bọt ít đi, mùi đậm lên. Khi ngủ nước bọt tiết ít, vì thế hơi thở buổi sáng có mùi là chuyện ai cũng gặp, và nếu mùi hết sau khi chải răng, ăn sáng thì không có gì đáng lo.
Khô miệng kéo dài là chuyện khác. Thở bằng miệng do nghẹt mũi, ngủ ngáy, ít uống nước, và nhiều loại thuốc như thuốc huyết áp, thuốc chống dị ứng, thuốc chống trầm cảm có thể làm khô miệng. Người lớn tuổi dùng nhiều thuốc cùng lúc lại hay đeo răng giả, nên dễ bị cả hai.
Một số thứ tạo mùi theo đường khác. Hành, tỏi, rượu cho chất có mùi đi vào máu rồi ra theo hơi thở, nên chải răng chỉ đỡ một phần cho tới khi cơ thể đào thải xong. Thuốc lá vừa có mùi riêng vừa làm khô miệng và hại nướu. Nhịn đói lâu hay ăn kiêng rất ít tinh bột khiến cơ thể đốt mỡ và tạo ra thể ceton, cho hơi thở một mùi hơi ngọt, hơi giống nước tẩy sơn móng.
Nguyên nhân ngoài miệng
Sau răng miệng, vùng tai mũi họng là nơi hay sinh mùi nhất. Viêm xoang làm dịch mũi chảy xuống họng, viêm amidan, và sỏi amidan, những hạt nhỏ trắng vàng hình thành trong hốc amidan và có mùi rất nặng khi bóp vỡ, đều có thể gây hôi miệng dù răng sạch.
Trào ngược dạ dày thực quản và nhiễm H. pylori được ghi nhận có liên quan tới hôi miệng, thường đi kèm ợ nóng, ợ chua, đầy bụng. Bài về hôi miệng do dạ dày nói kỹ hơn cách nhận biết nhóm này.
Hiếm hơn, hơi thở có mùi đặc trưng có thể là dấu hiệu bệnh toàn thân: mùi trái cây chín ở người tiểu đường mất kiểm soát, mùi amoniac giống nước tiểu ở người bệnh thận, mùi ngọt hăng ở người bệnh gan nặng. Những trường hợp này thường kèm các triệu chứng khác và cần khám ngay.
Làm sao biết mình bị do nguyên nhân nào
Bạn không thể tự chẩn đoán, nhưng có thể khoanh vùng khá tốt trước khi đi khám:

- Cạo nhẹ phần sau lưỡi bằng thìa sạch hoặc dụng cụ cạo lưỡi, chờ vài giây rồi ngửi. Có mùi nghĩa là lưỡi đang là một nguồn.
- Dùng chỉ nha khoa ở răng hàm rồi ngửi sợi chỉ. Có mùi nghĩa là kẽ răng hoặc nướu có vấn đề.
- Để ý thời điểm: chỉ có mùi buổi sáng thì nghĩ tới khô miệng khi ngủ; có mùi sau bữa ăn, khi nằm, kèm ợ chua thì nghĩ tới trào ngược; có mùi kèm nghẹt mũi, chảy dịch xuống họng thì nghĩ tới xoang.
- Nhờ một người thân bạn tin ngửi giúp, vì mũi của bạn đã quen với mùi của chính mình.
Thở vào lòng bàn tay rồi ngửi gần như không cho kết quả đúng, đừng dựa vào cách đó.
Việc nên làm trong vài tuần đầu
Làm đủ các bước này mỗi ngày trong vài tuần rồi mới kết luận:
- Buổi tối, làm sạch kẽ răng bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ.
- Chải răng sáng và tối với kem có fluor, chú ý viền nướu và răng hàm trong cùng.
- Làm sạch lưng lưỡi, kéo nhẹ từ trong ra ngoài vài lần.
- Uống nước rải đều trong ngày.
- Tháo răng giả ra rửa mỗi ngày; người niềng răng làm sạch kỹ quanh mắc cài bằng bàn chải kẽ.
- Không bỏ bữa quá lâu, bớt hoặc bỏ thuốc lá.
Kẹo cao su không đường, nước súc miệng, xịt thơm miệng chỉ che mùi được một lúc. Kẹo cao su có ích ở chỗ kích thích tiết nước bọt, nhưng không thứ nào trong số này lấy được lớp bám đang sinh mùi.
Hôi miệng không có một loại thuốc uống chung. Đừng tự mua kháng sinh hay thuốc dạ dày: với viêm nướu hay sỏi amidan, chúng chẳng giải quyết được gì mà còn có hại.
Khi nào cần đi khám và khám ở đâu
Đi khám nha sĩ nếu đã làm sạch lưỡi và kẽ răng đều vài tuần mà mùi vẫn còn, hoặc nếu bạn có nướu sưng, chảy máu, răng đau, răng lung lay, răng khôn sưng đau hay răng giả gây loét. Nha sĩ xử lý được phần lớn nguyên nhân: lấy cao răng, điều trị nướu, sâu răng, phục hình hở.
Nếu răng miệng đã ổn mà vẫn hôi, hãy theo dấu hiệu đi kèm. Nghẹt mũi, chảy dịch xuống họng, đau họng, sỏi amidan thì gặp bác sĩ tai mũi họng. Ợ nóng, ợ chua thường xuyên, khó nuốt, đau thượng vị, sụt cân thì gặp bác sĩ tiêu hóa.
Đi khám nội khoa sớm nếu hơi thở có mùi trái cây, mùi amoniac hay mùi lạ kèm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, phù, vàng da, hoặc nếu bạn có vết loét, mảng trắng hay đỏ trong miệng lâu không lành.
