Retinol là một dạng vitamin A thuộc nhóm retinoid, có trong mỹ phẩm không kê đơn. Nó giúp làm mờ nếp nhăn nhỏ, làm mịn bề mặt da và hỗ trợ da mụn, nhưng chậm và nhẹ hơn thuốc bôi bác sĩ kê. Không có mốc tuổi nào bắt buộc bạn phải dùng retinol. Nếu muốn bắt đầu, hãy dùng vào buổi tối, một lượng nhỏ, khoảng một lần mỗi tuần rồi tăng dần, dưỡng ẩm đều và bôi kem chống nắng mỗi sáng. Phụ nữ mang thai không nên dùng.
Retinol là gì?
Retinol là một hợp chất thuộc nhóm retinoid, tức các dẫn xuất của vitamin A. Trong nhóm này, retinol là dạng bạn mua tự do, có mặt trong serum và kem dưỡng ban đêm.
Cần phân biệt retinol với các retinoid kê đơn như tretinoin, adapalene hay tazarotene. Nhóm kê đơn có hoạt tính mạnh hơn, tác dụng rõ hơn nhưng cũng dễ gây kích ứng hơn, và chỉ nên dùng theo chỉ định, theo dõi của bác sĩ. Retinol phải được da chuyển hoá qua vài bước mới thành dạng hoạt động, nên nó nhẹ hơn, kết quả đến chậm hơn và cũng khiêm tốn hơn.
Retinol có tác dụng gì với da?
Retinol thúc đẩy da tạo collagen và đẩy nhanh việc thay mới tế bào ở lớp ngoài. Sau vài tháng dùng đều, nếp nhăn nhỏ mờ bớt, bề mặt da mịn hơn, lỗ chân lông trông nhỏ hơn và các đốm sắc tố nhạt dần. Với da mụn, retinol giúp lỗ chân lông bớt bít tắc, nhờ đó mụn đầu đen và mụn nhỏ giảm.
Mức cải thiện từ kem chống nhăn không kê đơn thường nhỏ. Đừng mong kết quả như thủ thuật căng da. Những lời hứa trẻ ra sau vài ngày là quảng cáo.
Với mụn viêm nhiều, mụn bọc đau hoặc mụn để lại sẹo, retinol mua tự do chỉ là phần hỗ trợ. Những trường hợp này cần bác sĩ da liễu khám, vì phác đồ có thể gồm thuốc kê đơn và cần theo dõi.
Có thật sau 25 tuổi là phải dùng retinol?
Không. Mốc 25 tuổi là câu cửa miệng trong giới làm đẹp, không phải một ngưỡng sinh học. Bạn cân nhắc retinol khi da có nhu cầu thật: nếp nhăn nhỏ bắt đầu rõ, da sần, lỗ chân lông to hoặc mụn nhỏ hay tái lại.

Lời khuyên “sau 25 phải dùng” cũng thường bỏ qua hai câu hỏi đi trước: retinol là gì và ai cần thận trọng với nó. Một người 30 tuổi đang mang thai không nên dùng, trong khi một người 22 tuổi da mụn có thể được lợi.
Nếu bạn chưa có thói quen chống nắng hằng ngày, đó là việc nên làm trước. Phần lớn dấu hiệu lão hoá sớm trên mặt đến từ ánh nắng, và retinol cũng làm da nhạy nắng hơn. Hãy có đủ ba bước nền (làm sạch, dưỡng ẩm, chống nắng) và để da ổn định rồi mới thêm retinol.
Ai cần thận trọng hoặc không nên dùng retinol?
Phụ nữ mang thai là nhóm cần lưu ý nhất: nên tránh mọi sản phẩm chứa retinoid, kể cả loại mỹ phẩm mua tự do. Nếu bạn đang có kế hoạch mang thai, hãy hỏi bác sĩ trước khi tiếp tục dùng.
Mức rủi ro thật sự của retinoid bôi ngoài da với thai nhi chưa được xác định rõ, nên lời khuyên hiện nay nghiêng về phía an toàn. Nếu đã lỡ dùng trước khi biết mình mang thai, đừng hoảng. Hãy ngưng sản phẩm và báo cho bác sĩ sản khoa trong lần khám gần nhất.
Những người còn lại nên hỏi bác sĩ trước khi dùng:
- Phụ nữ đang cho con bú.
- Người bị chàm, viêm da cơ địa, trứng cá đỏ hoặc da rất nhạy cảm, vì retinol có thể làm khô rát nặng hơn.
- Người đang dùng thuốc trị mụn theo đơn, nhất là thuốc bôi hoặc uống thuộc nhóm retinoid. Đừng tự thêm retinol vào routine, hãy hỏi bác sĩ đang điều trị cho bạn.
Bắt đầu dùng retinol thế nào để không bong tróc?
Phần lớn ca bong tróc đến từ việc bôi quá dày hoặc quá nhiều tối ngay tuần đầu. Vì vậy với người mới, nắm được retinol là gì và cách dùng an toàn quan trọng hơn việc chọn sản phẩm mạnh. Bài này không nêu nồng độ cụ thể; nếu cần chọn, hãy hỏi bác sĩ da liễu hoặc dược sĩ dựa trên tình trạng da của bạn.
- Thử một ít ở vùng da nhỏ, như dưới quai hàm, trong vài ngày.
- Chỉ dùng buổi tối. Rửa mặt, lau khô và đợi da thật khô ráo rồi mới bôi, vì da ẩm thấm hoạt chất nhanh hơn và dễ rát hơn.
- Tuần đầu dùng khoảng một lần. Da không khó chịu thì tăng lên hai lần, rồi cách ngày, rồi mỗi tối nếu da chịu được.
- Lấy một lượng cỡ hạt đậu cho cả mặt, chấm đều rồi tán mỏng. Tránh sát mắt, khoé mũi và khoé môi, những chỗ da mỏng dễ nứt.
- Thoa kem dưỡng ẩm sau retinol. Da khô có thể bôi một lớp kem dưỡng mỏng trước, rồi retinol, rồi kem dưỡng lần nữa (cách bôi “sandwich”) để giảm rát.
- Sáng hôm sau rửa mặt nhẹ, dưỡng ẩm và bôi kem chống nắng.
Retinol không dùng buổi sáng vì ánh nắng làm nó kém bền và da đang nhạy hơn với nắng. Vùng quanh mắt thì nên đợi da mặt quen hẳn, hoặc dùng sản phẩm làm riêng cho vùng mắt.
Retinol dùng chung với hoạt chất khác được không?
Được, nhưng trong vài tuần đầu đừng xếp chồng retinol với AHA, BHA hay vitamin C trong cùng một tối. Nếu bạn đang dùng các hoạt chất này, hãy chuyển vitamin C sang buổi sáng, và dùng AHA hoặc BHA vào những tối không có retinol.

Niacinamide, hyaluronic acid, ceramide và kem dưỡng phục hồi thì bôi cùng retinol được ngay, và còn giúp da đỡ khô rát trong giai đoạn làm quen.
Bị khô, đỏ, bong da khi dùng retinol thì làm gì?
Khô, hơi đỏ và bong vảy mịn trong vài tuần đầu là phản ứng thường gặp và thường giảm dần khi da quen. Một số người còn nổi thêm mụn nhỏ ở đúng vùng hay bị mụn, rồi tự hết sau vài tuần. Nếu mẩn nổi ở vùng trước giờ không có mụn, hoặc kèm ngứa, rát, thì đó là kích ứng.
Khi da bong rát, hãy lùi lại một bậc tần suất, bôi kem dưỡng dày hơn và tạm ngưng các hoạt chất khác. Nếu rát nhiều, da nứt, rỉ dịch hoặc sưng, hãy ngưng retinol hẳn và chỉ giữ sữa rửa mặt dịu nhẹ, kem dưỡng và kem chống nắng.
Bao lâu thì retinol có tác dụng?
Thường phải vài tuần bạn mới thấy da mịn hơn, còn nếp nhăn nhỏ cần dùng đều vài tháng mới thấy khác biệt. Nhiều người bỏ cuộc sau một tháng vì chưa thấy nếp nhăn đổi gì, trong khi da vẫn đang làm quen.
Nếu ngưng retinol, phần cải thiện giảm dần theo thời gian. Da không xấu đi so với lúc chưa dùng, và cũng không bị mỏng đi vì đã từng dùng retinol.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu?
Bạn nên đi khám khi gặp một trong các tình huống sau:
- Da sưng, rát nhiều, nứt, rỉ dịch hoặc nổi mẩn lan rộng sau khi dùng.
- Đỏ, bong da không giảm dù đã giảm tần suất và dưỡng ẩm kỹ.
- Mụn viêm nhiều, mụn bọc hoặc mụn để lại sẹo.
- Đang mang thai, có kế hoạch mang thai, đang cho con bú hoặc đang điều trị bệnh da bằng thuốc kê đơn.
Nếu người thân hỏi bạn retinol là gì và ai nên thận trọng, phần về mang thai và thuốc trị mụn theo đơn ở trên là chỗ họ cần đọc kỹ nhất.

