SPF cho biết kem chống được bao nhiêu tia UVB, loại tia gây đỏ rát và cháy nắng. PA cho biết mức chống tia UVA, loại tia đi sâu hơn vào da, gây sạm và lão hoá sớm, xếp từ PA+ đến PA++++. Hai chỉ số đo hai thứ khác nhau, nên khi mua bạn cần nhìn cả hai.
Với đa số người, một tuýp SPF 30 trở lên có ghi PA (hoặc ghi phổ rộng, broad spectrum) là đủ cho ngày thường. Ở ngoài nắng lâu, chạy xe máy giữa trưa, đi biển, hoặc da dễ sạm thì nâng lên SPF 50 kèm PA+++ hay PA++++. Dù chọn mức nào, con số trên nhãn chỉ đúng khi bạn thoa đủ lượng và thoa lại trong ngày.
SPF đo gì và con số SPF nói lên điều gì
SPF (sun protection factor, hệ số chống nắng) đo khả năng chống tia UVB, tức khả năng ngăn da bị đỏ và cháy nắng. Nó không nói gì về tia UVA. Một sản phẩm SPF rất cao vẫn có thể chống UVA kém nếu công thức không được làm cho phổ rộng.
Con số SPF có được bằng cách so lượng tia UV cần để làm da đỏ nhẹ khi có thoa kem với khi không thoa, trong phòng thí nghiệm, với lượng kem 2 mg cho mỗi cm² da. Kết quả là một tỉ lệ về sức lọc:
- SPF 15 lọc khoảng 93% tia UVB.
- SPF 30 lọc khoảng 97%.
- SPF 50 lọc khoảng 98%.
Từ SPF 30 lên SPF 50, phần tia UVB lọt vào da giảm từ khoảng 3% xuống khoảng 2%. Có thêm bảo vệ, nhưng không phải gấp đôi như cái tên gợi ra. Và không có kem nào chặn được toàn bộ tia UVB.
SPF cũng không phải số phút bạn được phép đứng ngoài nắng. Cách tính “SPF 50 là ở ngoài lâu gấp 50 lần” không đúng, vì lượng tia UV đổi theo giờ, theo mùa, theo mặt nước hay cát phản chiếu, còn kem thì trôi dần theo mồ hôi và ma sát.
PA đo gì và các mức PA+ đến PA++++ khác nhau ra sao
PA là thang xếp hạng khả năng chống tia UVA, do Nhật Bản đặt ra và hay gặp trên kem chống nắng của Nhật, Hàn và nhiều nước châu Á. Càng nhiều dấu cộng, kem càng chặn được nhiều tia UVA, và PA++++ là mức cao nhất của thang.

Tia UVA chiếm phần lớn tia cực tím tới mặt đất, đi qua được kính cửa sổ, và là thủ phạm chính của sạm da, nếp nhăn sớm, đồng thời góp phần làm tăng nguy cơ ung thư da. Bạn không thấy rát khi bị UVA chiếu, nên rất dễ coi nhẹ nó.
Mức PA được xếp dựa trên phép đo sạm màu dai dẳng (persistent pigment darkening, viết tắt PPD): so lượng tia UVA cần để làm da sạm khi có và không có kem. Con số PPD càng cao thì số dấu cộng càng nhiều, và PA++++ ứng với nhóm có PPD cao nhất.
Vì PA++++ không có mức trần, hai sản phẩm cùng ghi PA++++ vẫn có thể chênh nhau về khả năng chống UVA. Nếu nhãn in luôn con số PPD, đó là cách so sánh rõ hơn.
Kem chống nắng không ghi PA thì xem chỗ nào
Không ghi PA chưa chắc là không chống UVA, vì mỗi thị trường có cách ghi riêng. Kem bán ở Việt Nam đến từ nhiều nước, nên bạn sẽ gặp mấy ký hiệu sau:
- Broad spectrum (phổ rộng): cách ghi của Mỹ, nghĩa là sản phẩm chống được cả UVA lẫn UVB.
- Chữ UVA trong vòng tròn: cách ghi của châu Âu, nghĩa là mức chống UVA đạt ít nhất một phần ba chỉ số SPF in trên nhãn.
- PPD kèm một con số: một số sản phẩm châu Âu ghi thẳng hệ số chống UVA thay cho dấu cộng.
Nếu tuýp kem chỉ ghi SPF mà không có PA, không có chữ phổ rộng, không có ký hiệu UVA nào, hãy chọn sản phẩm khác.
Nên chọn SPF và PA bao nhiêu cho từng hoàn cảnh
Mức tối thiểu cho ngày thường là SPF 30, có PA hoặc ghi phổ rộng. Từ đó, nâng chỉ số theo thời gian bạn thật sự ở ngoài nắng và theo tình trạng da.

Nếu bạn làm văn phòng, đi xe máy sáng và chiều, SPF 30 đến 50 kèm PA+++ là hợp lý. Bàn làm việc sát cửa kính có nắng chiếu vào thì vẫn cần PA, vì tia UVA đi qua kính được.
Nếu bạn chạy xe giữa trưa, làm việc ngoài trời, đi biển hay leo núi, chọn SPF 50 trở lên, PA++++ và loại chịu nước. Chỉ số cao chỉ phát huy khi bạn thoa lại đều trong ngày.
Nếu da dễ sạm, đang có nám hoặc vừa làm laser, peel, hãy ưu tiên PA cao nhất và hỏi bác sĩ đang điều trị cho bạn về loại kem chống nắng hợp với liệu trình.
Còn những sản phẩm SPF 70, 100 thì chỉ thêm rất ít so với SPF 50, lại dễ khiến người dùng yên tâm mà thoa mỏng, ít thoa lại. Một tuýp SPF 50 thoa đủ và thoa lại đúng giờ bảo vệ tốt hơn tuýp SPF 100 thoa qua loa.
Vì sao chỉ số cao mà da vẫn cháy, vẫn sạm
Lý do hay gặp nhất là thoa quá ít. Chỉ số SPF được đo với lớp kem 2 mg/cm², khá dày so với thói quen chấm vài chấm rồi tán mỏng. Thoa một nửa lượng đó thì mức bảo vệ thực tế thấp hơn hẳn con số trên nhãn.
Nhiều người lại thoa một lần buổi sáng rồi thôi. Kem trôi dần theo mồ hôi, nước và lúc bạn lau mặt, nên khi ở ngoài trời cần thoa lại khoảng mỗi 2 giờ, và ngay sau khi bơi hay ra nhiều mồ hôi. Nhãn water resistant chỉ cho biết kem còn tác dụng trong 40 phút, hoặc 80 phút với loại very water resistant, khi xuống nước. Không có kem chống nước hoàn toàn.
Kem nền hay phấn có SPF cũng không thay được kem chống nắng. Lớp trang điểm thường mỏng hơn nhiều so với lượng thử nghiệm, nên hãy thoa kem chống nắng riêng trước rồi mới trang điểm.
Đừng để kem gánh hết việc: mũ rộng vành, áo chống nắng, khẩu trang và tránh ra đường lúc nắng gắt buổi trưa đỡ cho da rất nhiều.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Cháy nắng nặng cần được khám: da phồng rộp diện rộng, đau nhiều, kèm sốt, ớn lạnh, chóng mặt hoặc buồn nôn. Nếu mỗi lần dùng kem chống nắng da lại nổi mẩn, ngứa, rát dù đã đổi sang sản phẩm khác, bác sĩ da liễu có thể giúp tìm thành phần gây kích ứng.
Bạn cũng nên đi khám khi thấy nốt ruồi hoặc đốm sắc tố mới xuất hiện, hay một nốt cũ đổi màu, đổi kích thước, hình dạng, ngứa hoặc chảy máu. Nếu đang dùng thuốc bôi hay thuốc uống theo đơn mà da phản ứng bất thường với ánh nắng, hãy hỏi bác sĩ đã kê thuốc.

