Vết mụn cũ phẳng, màu nâu, sờ vào thấy mịn như vùng da xung quanh thì nhiều khả năng là thâm mụn. Đó là tăng sắc tố sau viêm, một vết đổi màu chứ không phải sẹo, và thường mờ dần trong vài tháng tới khoảng một năm nếu bạn chống nắng đều và không để mụn mới mọc chồng lên. Sẹo rỗ thì khác: da bị lõm xuống, nhìn rõ nhất khi có ánh sáng chiếu nghiêng, và gần như không tự đầy lên.
Để tự kiểm tra, hãy sờ bề mặt da, chiếu đèn nghiêng và căng nhẹ vùng da có vết.
Thâm mụn và sẹo rỗ khác nhau ở đâu
Khác biệt cốt lõi là thâm mụn thay đổi màu da, còn sẹo rỗ thay đổi cấu trúc da.
Thâm mụn (tăng sắc tố sau viêm) xuất hiện khi nốt mụn viêm kích thích tế bào sắc tố sản xuất nhiều melanin hơn, để lại một đốm phẳng màu nâu, xám hoặc nâu đen. Bề mặt da chỗ đó vẫn nguyên vẹn. Vì vậy thâm mụn không được xếp vào sẹo, và có xu hướng nhạt dần theo thời gian.
Sẹo rỗ (sẹo lõm) hình thành khi nốt mụn viêm làm tổn thương sâu, và lúc lành da không tạo đủ mô để lấp chỗ bị mất. Sẹo lõm sau mụn thường gặp ở ba dạng:
- Sẹo đáy nhọn: miệng nhỏ, hẹp, ăn sâu vào da như vết kim chọc.
- Sẹo đáy vuông: vết lõm tròn hoặc bầu dục, thành dốc, rộng hơn sẹo đáy nhọn.
- Sẹo lượn sóng: rộng và nông, làm bề mặt da gợn lên xuống.
Ngược với sẹo lõm là sẹo lồi, khi da tạo dư collagen lúc lành, sờ thấy một nốt gồ chắc, hay gặp ở quai hàm, ngực, lưng.
Thâm mụn không “để lâu thành sẹo rỗ”. Nhưng một nốt mụn viêm sâu có thể để lại cùng lúc cả vết lõm lẫn vết thâm nằm ngay trên đó, nên nhiều người nhìn thấy màu nâu mà không nhận ra bên dưới còn có chỗ lõm.
Cách phân biệt thâm mụn và sẹo rỗ tại nhà
Bạn có thể phân biệt thâm mụn và sẹo rỗ bằng tay, một chiếc đèn và gương. Làm theo thứ tự sau, với da mặt đã rửa sạch và không trang điểm:

- Rửa tay, nhắm mắt lại rồi lướt nhẹ đầu ngón tay qua vết. Thấy phẳng và mịn như da bên cạnh là dấu hiệu của thâm. Thấy một hố nhỏ, một gờ hay chỗ gợn là có sẹo.
- Vào phòng tối, cầm đèn pin điện thoại chiếu nghiêng gần sát mặt da từ một bên. Vết thâm trông gần như không đổi. Vết lõm hiện ra rõ hơn hẳn vì có bóng đổ bên trong.
- Dùng hai ngón tay căng nhẹ vùng da quanh vết. Thâm vẫn giữ nguyên màu. Sẹo lượn sóng thường mờ đi khi căng da, còn sẹo đáy nhọn thì vẫn thấy rõ lỗ nhỏ.
- Xem màu. Thâm có màu nâu, xám hoặc đỏ hồng rõ rệt. Sẹo lõm thường cùng màu với da, có khi kèm một quầng thâm.
- Chụp ảnh vết ở cùng chỗ, cùng ánh sáng, mỗi tháng một lần. Thâm sẽ nhạt dần qua các tấm ảnh, còn hình dạng vết lõm gần như giữ nguyên.
Với vết phẳng, màu nâu như bạn mô tả, nếu cả bước 1 và bước 2 đều không thấy gì bất thường về bề mặt thì nhiều khả năng đó chỉ là thâm. Nếu ánh đèn nghiêng cho thấy một vùng hơi trũng dưới màu nâu, bạn đang có cả hai.
Cách tự kiểm tra này chỉ để định hướng. Sẹo rất nông hoặc vùng da có nhiều loại vết lẫn nhau thì bác sĩ da liễu sẽ nhận ra chính xác hơn.
Thâm đỏ và thâm nâu
Thâm đỏ là những vết hồng hoặc đỏ còn lại sau khi mụn xẹp, hay gặp ở người da sáng. Vết này liên quan tới các mạch máu nhỏ còn giãn sau viêm, chứ không phải do sắc tố. Thâm nâu, xám là do sắc tố, và thường đậm hơn, lâu mờ hơn ở người da trung bình tới ngăm, trong đó có nhiều người Việt.
Cả hai đều phẳng, đều không phải sẹo và đều thường nhạt dần. Một mẹo nhỏ để nhận ra thâm đỏ: ấn nhẹ một miếng kính trong hoặc đáy cốc thuỷ tinh lên vết, vết đỏ thường nhạt đi khi bị ấn, còn vết nâu thì không.
Thâm mụn bao lâu thì mờ và vì sao có vết mãi không mờ
Vết thâm chỉ sẫm hơn màu da tự nhiên vài tông thường mờ trong khoảng 6 đến 12 tháng. Vết thâm đậm, nằm sâu hơn trong da có thể mất nhiều năm, và một số vết không tự mờ hết.

Ánh nắng là thứ làm vết thâm đậm thêm và kéo dài thời gian mờ, kể cả nắng qua cửa kính hay lúc đi xe máy ngắn. Mụn mới mọc liên tục cũng khiến bạn thấy thâm “không bao giờ hết”, vì vết cũ vừa nhạt thì vết mới lại xuất hiện bên cạnh.
Những thói quen tạo thêm viêm sẽ tạo thêm thâm: nặn, cạy mụn, chà xát mạnh, và các mẹo tự chế như đắp chanh, giấm hay kem đánh răng. Chúng làm da kích ứng, và với da dễ thâm thì mỗi lần kích ứng là thêm một lớp màu.
Còn nếu bạn đã chống nắng đều, đã hết mụn mà một chỗ vẫn không đổi sau cả năm, hãy kiểm tra lại bằng đèn nghiêng. Rất có thể đó là vết lõm, và kem trị thâm không có tác dụng với phần lõm.
Xử lý thâm mụn và sẹo rỗ theo hai hướng khác nhau
Thâm mụn có thể chăm sóc tại nhà, còn sẹo rỗ cần bác sĩ da liễu can thiệp, vì không loại kem bôi nào lấp đầy được chỗ da đã lõm.
Với thâm mụn
Chống nắng mỗi ngày, kể cả hôm trời râm, vì thiếu nó thì hoạt chất nào cũng làm mờ thâm chậm hơn. Song song là kiểm soát mụn đang viêm để không sinh thêm thâm mới. Sau đó mới tới các sản phẩm có hoạt chất làm mờ thâm, như vitamin C, axit azelaic hay axit glycolic; dùng từng loại một, thử trước trên một vùng nhỏ và kiên nhẫn vài tháng mới thấy khác. Các thuốc bôi mạnh hơn, như retinoid kê đơn, nên dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Với sẹo rỗ
Bác sĩ da liễu sẽ xem loại sẹo, độ sâu và màu da của bạn để chọn cách xử lý, có thể là laser, lăn kim, peel, tiêm chất làm đầy hoặc tiểu phẫu cho sẹo đáy nhọn. Sẹo thường cải thiện qua nhiều lần làm, mức cải thiện tuỳ từng người, và hiếm khi phẳng hoàn toàn. Da ngăm có nguy cơ thâm lại sau thủ thuật, nên càng cần người có chuyên môn.
Khi có cả thâm lẫn sẹo
Kiểm soát mụn trước, rồi chống nắng và xử lý thâm. Khi màu đã nhạt, phần lõm hiện ra rõ hơn, lúc đó bạn và bác sĩ mới thấy chính xác sẹo cần xử lý tới đâu. Còn nếu mụn vẫn đang viêm, cách tốt nhất để không có thêm thâm hay sẹo là trị mụn sớm và để yên, không nặn.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu
Nên đi khám khi bạn thấy vết lõm, sẹo lồi hoặc nốt gồ cứng sau mụn, vì sẹo xử lý càng sớm thì càng có nhiều lựa chọn. Vết thâm đậm, lan rộng hoặc không nhạt đi sau nhiều tháng dù đã chống nắng đều cũng cần được xem, vì có những tình trạng tăng sắc tố khác trông giống thâm mụn.
Mụn viêm, mụn bọc mọc liên tục, da đỏ rát, bong tróc nhiều khi dùng sản phẩm trị thâm, hay ý định làm laser, peel, lăn kim đều là lý do để gặp bác sĩ da liễu trước, thay vì tự thử.


